HABER

Yayın Tarihi: 1 Kas 2011 | Tevfik Uyar

2

En Yaşlı Süpernovalar Tarihe Işık Tutacak

Tel Aviv Üniversitesi araştırmacıları, gökyüzünün yaklaşık bir dolunay kadar büyük bir alanına tekabül eden Subaru Derin Alanı’nda, bugüne dek bilinen en yaşlı süpernovaları keşfederek Dünya’nın oluşumuna dair önemli bilgiler elde ettiler.

Yıldızların yakıtlarını tüketerek kendi kütle merkezlerine çökme arzuları sonucunda meydana gelen süpernova patlamaları evrenin tarihine ışık tutuyor. Bir yıldızın ömrünün olağan kısmında üretemeyeceği elementleri –demirden daha ağır olan elementler- süpernova patlaması sırasındaki nükleer tepkimelerden oluştuğundan, süpernovalar periyodik tablonun mimarları olarak da anılabilirler. Ayrıca oksijen ve daha ağır elementlerin de ana kaynağıdırlar. (Bkz: Yorumlar, Airy’e teşekkürler.)

Bilgi kutusu: Süpernova nedir?

Güneşimizin 1,4 ila 3 katı kütleye sahip yıldızlar yakıtları bittiği zaman iç basıncı kütleçekimini dengeleyemez hale gelir ve olanca kütle, kütle merkezine çöker. Bu sıkışma hareketi evrende şu ana dek tespit edilmiş en güçlü patlama tipini yaratır. Bu patlamanın gücüyle yıldızların yakıtlarını yaktığı olağan süreçlerinde üretilemeyen elementler üretilir ve çevreye bir çok yıldız artığı saçılır. Bu yıldız artıkları yeni yıldız sistemleri oluşumunda hammadde olarak kullanılır. Ayrıca patlamanın merkezinde, ortaya yeni bir yıldız çıkar. Zaten süpernova patlamasının içerisindeki “nova” kelimesi latinceden gelmektedir ve Türkçe’de “yeni” anlamını taşır. Çok hızlı bir şekilde kendi etrafında dönen bu yeni ve çok parlak yıldız bir nötron yıldızıdır. Samanyolu galaksisinde ortalama her ellı yılda bir yeni bir süpernova patlaması gerçekleştiği düşünülmektedir, ancak en sonuncusu 1604’te Kepler tarafından gözlenmiştir. Galaksimizde gerçekleşmesi halinde çıplak gözle de gözlenebilecek olan bu patlamaya tesadüf etmek, çok şanslı bir durum olsa gerek.

Subaru Derin Alanı’nda inceleme yapan Tel Aviv Üniversitesi araştırmacıları, gökyüzünün yaklaşık dolunay büyüklüğünde bir kısmına tekabül eden bu alanda rekor sayısda süpernova keşfi yaptı. 12’si bugüne dek tespit edilenlerden daha yaşlı (10 milyar yıllık) ve uzak olan, toplamda 150 süpernova astronomi kayıtlarına geçti.

Tokyo Üniversitesi, Kyoto Üniversitesi, Berkeley Üniversitesi ve Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı olmak üzere, bazı Amerikan ve Japon üniversitelerinin de dahil olduğu müşterek çalışmanın sonuçları, geçtiğimiz ay Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı.

Subaru Derin Alanı, Japonya’daki Mauna Kea volkanik dağının 4250 metre yüksekliğe sahip zirvesinde konuşlu bulunan Subaru Teleskobu yarafından izleniyor. Bu teleskobun ışık toplama, görüntü oluşturma ve geniş açı izleme kapasitesi sayesinde bilimciler çok uzak süpernovaları bile inceleme şansı buluyorlar.

Tel Aviv Üniversitesi tarafında, çalışmayı yürüten ekibin liderlerinden Prof. Dr. Dan Maoz, Dr. Dovi Poznanski ve Or Graur’a göre süpernovaların doğasını anlamak evrendeki element oluşumuna dair önemli bilgiler sağlıyor ve evren, demir varlığını büyük ölçüde bu süpernova patlamalarına borçlu.

Prof. Dr. Maoz, topraktan bedenimize, kanımızdaki hemoglobinlerde yer alan demire kadar bir çok elementin 1a tipindeki (Type-1a) süpernova artıkları olduğu belirtiyor ve süpernovaları bir element fabrikasına benzetiyor. 1a tipindeki termonükleer süpernova patlamaları, on milyar yıl önce bugün olduğundan beş kat daha sık gerçekleşiyordu.

Astronomlar, süpernova tipleri ve sıklığını izleyerek evren tarihindeki element oluşuma dair yeni modeller geliştirmeyi umuyorlar. Ayrıca 1a tipideki süpernova gözlemleri, evrensel genişlemenin ivmelenerek devam ettiğini, ve bunun karanlık maddenin etkisi altında gerçekleştiğini bir kez daha kanıtlıyor. Zira 2011 yılı Nobel Ödülü de bu kanıtları ortaya koyan üç astronoma verilmişti. Ancak süpernovaların doğası hakkında bildiklerimiz hala çok az.

Kaynaklar: Science Daily, Wikipedia, Cosmic-ray.org

Etiketler: , , , ,


Yazar

İTÜ Uçak Mühendisliği ve İstanbul Kültür Üniversitesi İşletme Yönetimi Yüksek Lisans mezunudur. Organizasyonel davranış ve örgüt psikolojisi üzerine çalışmıştır. Aynı sahada doktora eğitimine devam eden Uyar, sosyoloji lisans öğrencisidir ve bilimkurgu öyküler yazmaktadır. / Google






2 Responses to En Yaşlı Süpernovalar Tarihe Işık Tutacak

  1. airy says:

    “Bir yıldızın ömrünün olağan kısmında üretemeyeceği elementleri –oksijenden daha ağır olan elementler- …” bahsedilen elementlerin en ağırı oksijen değil demirdir.

    • Açık Bilim says:

      Uyarınız için teşekkür ederiz. Biz de düzeltelim: Süpernovalar oksijenden ağır elementler için ana kaynaktır. Yıldızlar normal ömürleri süresince çok az oksijen üretebilirken, demirden ağır element üretemezler.

Yorum yapın (Facebook, Twitter gibi hesaplarınız geçerlidir.)

Back to Top ↑
  • Patreon’dayız

  • Bizi Takip Edin

  • iTunes Bağlantısı

  • Reklam Alanı

  • Destekçiler

  • E-POSTA LİSTESİ

    Yeni bir yayınımız yayımlandığında e-posta yoluyla haberdar olmak için adresinizi bu alana girin.

    Diğer 99.731 aboneye katılın

  • Hızlı Takvim

    Kasım 2011
    P S Ç P C C P
        Ara »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    282930