Deneme

Author

About the Author
Uçak Mühendisi, Sosyolog ve MBA. Organizasyonel davranış ve örgüt psikolojisi üzerine çalışmıştır. Aynı sahada doktora eğitimine devam eden Uyar, ödüllü bir bilimkurgu yazarıdır.

Bebeklerin Ahlâki Yaşamı, Paul Bloom

“Bizler iki ayağı üzerine doğrulmuş maymunlarız, gökten inmiş melekler değil” Bebeklerin Ahlaki Yaşamı iyiliğin ve kötülüğün kökenleri Paul Bloom, çev: Ezgi Kardelen Verita, 283 s. İyilik ve kötülüğün ne olduğu tartışması ya da “neyin iyi, neyin kötü olduğunu nasıl biliyoruz?” sorusu meta-etik denilen alana girer. Yani ahlâkın ötesi… Peki beride ne var? “İyi olmak için…

Davranışsal Ekonomi 2 – Yeme Çapaya Gelmeyin!

Yazı dizimin ilk yazısında iktisadın temel prensibi olan Homo economicus kavramının nasıl yıkıldığına, Kahneman ve Tversky’nin Beklenti Kuramı ve Çerçeveleme Etkisi katkılarıyla davranışsal ekonomiye giden yolu nasıl inşa ettiklerine değinmiştim. Yazı dizisi boyunca herhangi bir ürün ve hizmetin değerinin onu nasıl algıladığımızla ilgili olduğunu, ya da bir önceki yazıda verdiğim örnekle, 200 TL’nin her zaman…

Davranışsal Ekonomi 1 – Fayda Kuramından Beklenti Kuramına

Bir gün tekel bayiinden yaptığınız bir alışveriş sonrasında para üstü olarak alacağınız 1 TL’yi almak yerine onunla bir sayısal loto kuponu oynadınız. Ne şans ki çekilişte oynadığınız bu kupona 200 TL isabet etti. “Zaten havadan geldi” diyerek bu 200 TL ile hem kendinize hem de bir-iki arkadaşınıza masayı donatarak güzel bir ziyafet çekersiniz değil mi?…

Sosyal Medya Şahinleştiriyor mu?

Şahinleşmek, Türk dil kurumuna göre “herhangi bir düşünce konusunda keskinleşmek, sertleşmek, katı bir duruş sergilemek” anlamına geliyor. Buna alternatif, çeşitli derecelerde şahinleşmeyi ifade eden daha pek çok cümle kullanırız: İnatlaşmak, diretmek, “nuh demek peygamber dememek” gibi… İnsanların pek çok konuda görüşleri vardır. Siyaset, din gibi toplumsal kurumlar, evlilik, boşanma gibi toplumsal olgular, hemen hepimizin hakkında…

Hiç Yoktan Bir Evren & Şansın Bize Gülüşü

“Neden hiçbir şey olmayacağına bir şey var?” Geçtiğimiz ay Lawrence W. Krauss’un Aylak Kitap’tan çıkmış olan “Hiç Yoktan Bir Evren” adlı kitabını okudum. Krauss bu kitabında bizlere evvela evrenin başlangıç probleminden yola çıkıp, evrenin düzlük problemine, karanlık maddeden, karanlık enerjiye, şişme teorisinden hiçliğin kararsızlığına ve dolayısıyla da “büyük patlamadan öncesinde ne olduğuna” kadar kozmolojik keşifler…

Kıyamet Kaç Çeşittir? Bostrom’un Varoluşsal Riskleri

“Girişin iki adım önüne çıktım. Sağımda yükselen gökdelenler çatılarından dev goriller ısırmış gibi eksik, göğe uzanmış bağırıyorlardı. Yaratıklar gelmeden önceki düzenin mabetleriydi bunlar, ama bir gecede sistem çöküvermişti. Buraların sahipleri benden daha çok üzülmüş olmalılardı; zira benim bir kaybım yoktu. Hatta kazancım vardı: Leyla. Deli kız… Güzel kadın… Uğruna yaşadığım şey.” Tevfik Uyar, “Fırıldak”* Hollywood’da…

Para Her Kapıyı Açar mı?

Çok güzel bir akşam yemeği için kayınvalidenize para öder misiniz? Ya da sevgilinize sizi o güne dek çok sevdiği için teşekkür etmek amacıyla bir tomar para vermeyi önerir misiniz? Tersini de düşünelim: Patronunuz size maaşınızı vermek yerine maaşınıza eş değer bir hediye alsa ya da maaş yerine size bir şiir yazsa? Veyahut internette tanıştığınız birisi…

Küresel Isınmanın Gözden Irak Kaynakları

Tuhaf günlerden geçiyoruz. Mevsimler bildiğimiz mevsimlere benzemiyor. İklim de bildiğimiz iklim olmaktan çıkıyor giderek. İlkin Haziran ayında Tuzla-Pendik civarında çıkan hortum hiç de alışık olduğumuz tarzda bir doğa olayı değildi bizler için. Devamı da geldi üstelik. Bazı uzmanlar Türkiye olarak yarı tropikal bir iklime hazır olmamız gerektiğini söylüyor. İklime dayalı pek çok değişikliğin birinci dereceden şüphelisi uzun…

Milyar Milyar Yıl Sonra….

Sıçramadan sonra pekala Arz’ın güneşi olabilecek yıldız hâlâ onda bir parsek mesafedeydi. Gökyüzündeki açık ara en parlak nesneydi, fakat hâlâ bir yıldızdan ibaretti. Isaac Asimov, “Vakıf ve Dünya” Geçtiğimiz ay dergimizde de bahsini ettiğimiz Kozmos belgeselinin bir bölümünde Neil deGrasse Tyson, evrenin büyük patlamadan bu yana olan ömrünü bir yıla, yani 365 güne ölçekleyerek insanın…

Robot da Olsa İnsan İnsandır

İlla ki karbon temelli mi olayım? Nedir dört bağ yapan o elementin kerameti? Bak benim de sayısız transistörden oluşan bir işlemcim var. Her kapısından bir kez seni geçirmişim ki seni her hücresiyle sevdiğini iddia eden o adamın iddialarından daha gerçek ve ispatlanabilir. Neymiş efendim? O tatlı sözler söylerken kalbinden geliyormuş kelimeler. Benimkiler sahici değilmiş. Beni…

Nanoteknoloji ve Süper Alyuvarlar

“Şirin, küçük ve sevimli bir kız çocuğu olduğu kadar oldukça üretkendi de. Öyle ki bir an önlem almadığınız zaman bulunduğu odayı dolduracak kadar çoğaltabiliyordu kendini. Kötü olan şeyse gözlerinin asla kopyalanamamasıydı. Siz iyi veya kötü bir çocuk olsanız da Şirin’leri görebilirdiniz; ama Şirin’ler sizi asla göremezlerdi.” T. Uyar Geleceğin sisli ufuklarına bakınca, diğerleri arasından sıyrılarak…

Afrika o Kadar da Küçük Değil

Saygıdeğer Ekselansları, Avrupalı beyleri, insanları ve yetkilileri, Yolculuğumuzun amacını ve Afrika’nın çocukları ve genç insanları olarak çektiğimiz acıları size bu mektupla aktarmaktan büyük onur duyarız. Ancak her şeyden önce size hayatın en nefis, en büyüleyici ve en saygıdeğer selamlarını sunarız. Bizim desteğimiz ve yardımcımız olun. Sizler biz Afrikalılar için biraz refah isteyebileceğimiz kimselersiniz. Size kıtanıza,…

Disiplinler Neden Önemini Yitiriyor?

Disiplinler giderek daha mı önemsiz hale geliyorlar? Bence öyle. Bugünlerde üniversiteler, bilginin inşasında disiplin merkezli sıkı bir işleyişi giderek terk etmeye başladılar. Geçmişte de akademik yapılarını organize etmede farklı farklı yollar deneyen bir takım üniversiteler oldu. Mesela bunlardan birisi İngiltere’deki Sussex Üniversitesi. Bir ara teşkilatlanmasını “Çalışma Okulları” olarak düzenleyen üniversitede öğrenciler disiplinlerarası öğrenim ortamından epey…

Astrologların Bilimle İmtihanı

“Ab ayında Venüs yükselirse, yağmurlar olacak, kıtlık ve yıkım olacaktır. Ab ayında Venüs’ün beyaz bir alevi olursa, ülkede kıtlık olacak ya da kral çok güçlü olacaktır. Ab ayında Venüs ufka doğru karalarak alçalırsa ya da sönük kalırsa, o ay Elam ve ordusu mahvolacaktır. Ab ayında Venüs yükselir ve bir yıldız kayarsa, kıtlık olacak ya da…

Yemek Buldun Gez, Dayak Buldun Kaç: “Lévy Yürüyüşü”

Aceleniz var… Evden bir an önce çıkmanız lazım. Önemli bir evrakın evdeki açık pencereler arasında cerayan eden rüzgâr ile bir yerlere uçuştuğunu fark ediyorsunuz ve onu arıyorsunuz. Acaba nasıl bir arama yolunu tercih ederdiniz? Ya da kalabalık bir konserde bir arkadaşınızı kaybettiniz. Üstelik telefonla da ulaşamıyorsunuz. Onu nasıl arardınız? Bir yerde bekler ve önünüzden geçmesini…

Gelecek Zaman Olur Ki: “Geçmiş Zaman Fütürologları”

Fütürolog Ekonomist Alvin Toffler, “Üçüncü Dalga” adlı kitabında insanların Dünya’nın hep aynı şekilde olacağını düşünmeye meyilli olduğunu söyler. Gerçekten de bugün bize otuz yıl sonraki planlarımızı sorsalar, tasavvur ve tarif edeceğimiz geleceğin bugünkü düzenimizden çok farklı olacağını söylemek zor. Pek çoğumuz –hatta neredeyse hiçbirimiz- alelade bir muhabbet esnasında olası teknolojik yenilik ve sıçramaları, büyük sosyal…

Müjde, Nurtopu Gibi Bir Uydunuz Oldu!

– “Peki büyükanne, senin gözlerin neden bu kadar büyük?” – “Seni daha iyi görebilmek için.” Kırmızı Başlıklı Kız Masalı’ndan Ay… Geceleri gökyüzündeki en parlak, en büyük gökcismi… Kendi ekseni çevresindeki dönüş hızıyla Dünya çevresindeki dönüş hızı aynı olduğundan diğer yanını bir türlü göremediğimiz uydumuz… Kimi zaman bizleri büyülemeyi başaran uydumuz aslında kütlesi ve çapıyla başka…

Kepler-7B’de Hava Nasıl ?

NASA’nın Kepler ve Spitzer Uzay Teleskopları’ndan alınan verileri kullanan astronomlar ilk kez bir uzak gezegenin bulut haritasını çıkarmayı başardılar. Şanslı gezegen, Jüpiter’e benzerliğiyle dikkat çeken Kepler-7b oldu. Kepler 7b, bugüne dek 150 adet uzak gezegenin keşfini sağlayan Kepler teleskobunun ilk keşiflerindendi.  Astrophysical Journal Letters’de yayınlanan çalışmanın yazarları olan MIT’den Brice-Olivier Demory ve ekibi gezegenin bulut…

Süt İçtim “Midem” Yandı…

Yoğurt, ayran, peynir… Ya da keşkül, sütlaç, puding… Sütlü Nuriye, irmik tatlısı… Dondurma, krem şanti, milkshake… Daha fazla sayamıyorum… İnek, keçi ve koyun sütünden mamül pek çok ürün hayatımızın vazgeçilmezlerini oluşturuyor. Mesela ben bu topraklarda yaşayan bir insan olarak peynirsiz bir kahvaltı düşünemiyorum. Bu pek çok Avrupalı için de öyle. Öte yandan ayranın ayrı bir…

Algıdır Yanılır, Dildir Yalan Söyler

Şimdi ıssız bir adaya düşecek olsanız siz yine aynı siz olur muydunuz? Ya da üç yıldır bir dağ köyünde yalnız yaşıyor olsa idiniz, alışkanlıklarınız ve huylarınız şimdiki gibi mi olurdu? Daha güncel bir soru soralım: Yanlış olduğuna, haksızlıkta bulunulduğuna ve insani olmadığına adınız kadar emin olduğunuz bir olayın savunucularının bulunduğunu görerek hayrete düşüyor musunuz? Hepimiz…