MAKALE

Montana dağlarında iz peşinde: Milyar yıllık mikrofosiller, Belt topluluğu ve astrobiyoloji üzerine

Betül Kacar Araştırmacı, Harvard Üniversitesi Organizma ve Evrim Bilimleri Bölümü Bilim Koordinatörü, EON, Tokyo Teknoloji Enstitüsü Daha önce baktığım hiç bir yere benzemiyor karşımdaki manzara. Birbiri ardına dizilmiş kocaman, heybetli dağlar, erimiş buzulların kendilerine sabırla yer açtığı göller; bu göllerde, bu dağlarda çoluk çocuk rahatça dolaşan, sayıları eskiye göre epey azalmış iri kıyım vahşi geyikler,…

Kültürler ve insanlar: Bir insan yaratmak

Kültürler ve genler çoğu zaman etiksel ve ahlaki bağlamda da kesişiyor. Bu yazıda insan embriyolarında genetik değişiklikler yapmanın, yani bir anlamda biyolojik olarak yeni bir insan yaratmanın etik boyutlarından bahsetmek istiyorum. Bu konu tahmin ederseniz oldukça geniş bir yelpazeye yayılmış durumda ve bütün argümanları burada özetlemenin bir imkanı yok. Onun yerine size önce bu konunun neden…

Davranışsal Ekonomi 2 – Yeme Çapaya Gelmeyin!

Yazı dizimin ilk yazısında iktisadın temel prensibi olan Homo economicus kavramının nasıl yıkıldığına, Kahneman ve Tversky’nin Beklenti Kuramı ve Çerçeveleme Etkisi katkılarıyla davranışsal ekonomiye giden yolu nasıl inşa ettiklerine değinmiştim. Yazı dizisi boyunca herhangi bir ürün ve hizmetin değerinin onu nasıl algıladığımızla ilgili olduğunu, ya da bir önceki yazıda verdiğim örnekle, 200 TL’nin her zaman…

Rejeneratif biyoloji ve tıp uygulamaları

Seden Bedir, Fatih Kocabaş Yeditepe Üniversitesi Rejeneratif Biyoloji Araştırma Laboratuvarı Yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmesi için bakterilerden insanlara tüm canlılar bir ölçüde rejenerasyon (yenilenme) kabiliyetine sahipler. Hızla değişen ve yaşlanan dünyamızda, nakil için gittikçe artan organ ihtiyacını karşılamak amacıyla yeni ve farklı organ-doku yenilenme teknolojileri geliştirilmesi gerekmektedir. Önceki yazımızda bahsettiğimiz rejenerasyon mekanizmalarını kullanarak ihtiyacımız olan doku ve…

Antroposen çağı: Başrolde insan!

Akın Alak Dokuz Eylül Üniversitesi Jeoloji Bölümü lisans öğrencisi Mavi gezegenimizin 4,54 milyar yıllık geçmişini, başından geçen olayları ve bu olayların bıraktığı izleri devirlere ayıran ve birçok farklı disiplinde kullanılmasını sağlayan çizelgeye jeolojik zaman tablosu denir. Jeolojik zaman tablosunun oluşturulmasını sağlayan ve aynı zamanda temel jeoloji prensibi olan ilke 17. yüzyılda Nicholas Steno tarafından ortaya…

Rejeneratif biyoloji

Seden Bedir, Fatih Kocabaş Yeditepe Üniversitesi Rejeneratif Biyoloji Araştırma Laboratuvarı Hayatımız boyunca vücudumuz sayısız yaralanma ve zedelenmelere maruz kalır fakat vücudumuzun rejeneratif (yenilenme) kabiliyeti sayesinde bu yaraların çoğu biz fark edene kadar kapanır. İşte bu noktada vücudumuzun rejenerasyon mekanizması devreye girer. Rejenerasyon; kaybedilmiş veya zarar görmüş hücrenin, dokunun, organın veya uzvun yeniden üretilebilme yeteneğidir ve…

Hesaplayan adam: Yılbaşını havada kovalamak

Uzun bir aradan sonra tekrar merhabalar. Geçen macerada hesaplayan adam olarak dünyanın dönüşüyle yerçekimi arasındaki rekabeti incelemiştik. Bu macerada da dünyanın kendi etrafında dönüşüyle devam ediyoruz. Zorunlu seyahat planlarımdan ötürü 2015 yılbaşı gecesini havada geçirdiğim süreç boyunca, ne pilotun ne de mürettebatın yılbaşı konusunda hiç bir anons yapmaması beni hayalkırıklığına uğratmıştı. Havada hareket halinde olduğumuz…

Bir şeyi kırk kere söylemek: Anlamsal doygunluk

    On yedi yıl boyunca hayatımın bir parçası dahi olmamış olan babamın ölümü beni neden bu kadar yalnız bırakmış olabilir? Ben yetimim! Bu sözcüğü tekrarlıyorum, evet. Tekrar tekrar… Çocukluğumu geçirdiğim bu yatak odası duvarından dışarıya çıkıp bir anlam ifade edemeyinceye kadar tekrarlıyorum. The book of Joe, Jonathan Tropper (2004) Bir şeyi kırk kez söylediğimizde…

Davranışsal Ekonomi 1 – Fayda Kuramından Beklenti Kuramına

Bir gün tekel bayiinden yaptığınız bir alışveriş sonrasında para üstü olarak alacağınız 1 TL’yi almak yerine onunla bir sayısal loto kuponu oynadınız. Ne şans ki çekilişte oynadığınız bu kupona 200 TL isabet etti. “Zaten havadan geldi” diyerek bu 200 TL ile hem kendinize hem de bir-iki arkadaşınıza masayı donatarak güzel bir ziyafet çekersiniz değil mi?…

KÜLTÜRLER VE GENLER: PARİS DÜŞERKEN CESARETİN SINIRLARINI ZORLAYAN İKİ DÜŞÜNÜR

Milan Kundera’nın Ölümsüzlük romanında Goethe karşımıza hem etten kemikten bir insan, hem de Batı Avrupa düşünürünü temsil eden bir ölümsüz olarak karşımıza çıkar. Büyük Alman düşünürünün dünyadan göçüşü, bilginin uzmanların tekelinde parçalara bölünmesinin de bir simgesi olarak anlatılır. Goethe, bilinebilecek her şeyi bilen, birleştirici doğa filozoflarının sonuncusudur, Kundera’ya göre. Goethe ölmüş, bilgi parçalanmıştır! C.P. Snow ‘İki Kültür’…

Sinekler ve insanlar

Bundan 7-8 yıl önce, zamanın Alaska valisi Sarah Palin ABD başkan yardımcılığına aday gösterilmişti ve çeşitli vatandaş gruplarıyla görüşüp onlardan oy istiyordu. Otizmli çocukların aileleriyle konuşurken, bilimden hiç anlamadığını iyice gözümüze sokmak için olsa gerek, sineklerle yapılan deneylerle dalga geçti. Otizme sebep olan genlerden birinin, sineklerde yapılan araştırmalarla bulunduğuna bilim insanları hemen işaret etti. Ama…

Sosyal Medya Şahinleştiriyor mu?

Şahinleşmek, Türk dil kurumuna göre “herhangi bir düşünce konusunda keskinleşmek, sertleşmek, katı bir duruş sergilemek” anlamına geliyor. Buna alternatif, çeşitli derecelerde şahinleşmeyi ifade eden daha pek çok cümle kullanırız: İnatlaşmak, diretmek, “nuh demek peygamber dememek” gibi… İnsanların pek çok konuda görüşleri vardır. Siyaset, din gibi toplumsal kurumlar, evlilik, boşanma gibi toplumsal olgular, hemen hepimizin hakkında…

KOZMİK IŞINLARLA RÖNTGEN ÇEKMEK: MÜON TOMOGRAFİSİ

Hepimiz her an şiddetli bir radyasyon bombardımanı altındayız. Her dakika binlerce atomaltı parçacık korkunç bir hızla vücudumuzu delip geçiyor. Bu “modern hayatın laneti” değil, doğadan uzak kaldığımız için başımıza gelen bir bela da değil. Şehirlerden uzaklaşıp, elektriksiz bir dağ köyüne yerleşseniz bile kurtulamazsınız bu saldırıdan — şiddeti artabilir bile. Çünkü bu radyasyon tamamen doğal! Korkulacak…

HESAPLAYAN ADAM: DURDURUN DÜNYAYI, İNECEK VAR!

Merhabalar. “Hesaplayan Adam” olarak size her ay basit gibi gözüken ama biraz kafa yorduran ufak hesaplar yapacağım. Serinin ilk yazısında yerçekimi kuvvetini ve bunun etkisinden kurtulmanın yollarını farazi olarak hesaplayacağım. Beni bu yazıyı yazmaya iten iki olayın ilki lastik ördek şeklindeki 67P/Churyumov–Gerasimenko adlı kuyruklu yıldıza zor bela inen Rosetta uzay aracıydı. Diğeri ise geçenlerde izlediğim…

EVRİME MOLEKÜLER BAKIŞ: PROTEİNLERİN SÖYLEDİKLERİ

Bütün canlılar, tek hücrelisinden çok hücrelisine, oldukça karmaşık canlılardır. İlk canlının nasıl ortaya çıktığı; bu canlıdan şimdiki ve geçmişteki türlerin nasıl meydana geldiği, canlılar arasındaki farklılıkların hangi temeller üzerine yükseldiği gibi sorular, çok uzun yıllardır tartışılan önemli sorulardır. Bilim dünyası olarak, bilgimizin ve anlayışımızın geniş ve yeterli olduğu pek çok konuya tatmin edici cevaplar verebiliyoruz;…

KÜÇÜK KIYAMET: BÜYÜK İSTANBUL DEPREMİ

Muharrem ayında bir salı günü Saat hemen hemen geçmişti dördü Ahali o anda bir zulüm gördü Cihan bulanmıştı toza dumana…. Ne çáre, bozulmaz takdir-i Hüdá Varsın yardım etsin cümleye Mevlá Yıkıldı caminin alemi orda Müezzin çıkamaz oldu ezána… Nasıl zelzele bu, tam bir zulümdür Söz ve láf anlamaz, böyle zálimdir Babalar, evládlar sarılır durur Yeniden…

MİLANKOVİTCH DÖNGÜLERİ

28 Haziran 1914’te Avusturya – Macaristan imparatorluğunun veliahtı Franz Ferdinand

İlker, Songül, Soner, Yeter… İmdat!

Hoşgeldin bebek, Yaşama sırası sende. Senin yolunu gözlüyor kuşpalazı, boğmaca, karaçiçek, sıtma, Yürek enfarktı, kanser falan. İşsizlik, açlık falan. Hoşgeldin bebek, Yaşama sırası sende. Senin yolunu gözlüyor tren kazası, uçak kazası, iş kazası, yer depremi Kuraklık falan. İşsizlik, ayyaşlık falan.                              …

YURTTAN “RES”LER KOROSU

Genelde rüzgarın varlığının farkına sıcak bir yaz gününde bizi hafiften serinlettiğinde varırız. Çünkü rüzgar tıpkı hava gibi görünen bir şey değildir. Hele Ege kıyılarındaysanız akşam üzeri denizden kıyıya tatlı bir meltem başlar. Bugün o tatlı rüzgara Ege’de imbat deniyor. Kendi memleketim de olan Mersin şehir merkezinin yerinde antik dönemde Zephyrion isminde antik bir kent varmış….

EVREN SADECE JOULE İLE ÖDEME KABUL EDER

  İlkokulda tarih dersinde öğrenmiştik: Parayı Lidyalılar buldu, çünkü değiş tokuşla yapılan ticaret mekâna ve zamana aşırı bağımlıydı. Paranın icadından önce Anadolu’da 1 devenin karşılığı mesela 10 çuval buğdaysa, Arap çöllerinde belki 1 tulum su değerindeydi. Peki sonra ne oldu? İcat edilen paranın değeri kıymetli metallere endekslendi. En kıymetli para meselâ altın sikkelerdi, arkasından da…