Deneme

HABER

BİLİM YAYINCILARININ TÜRKİYE’DE İNTİHAL (İÇERİK ve BİLGİ HIRSIZLIĞI) YAPAN KİŞİ, KURUM ve KURULUŞLAR KONUSUNDA ORTAK BİLDİRİSİ

www.intihaledurde.com Türkiye’de aktif çalışma yürüten bilim yayıncıları, içerik üreticileri ve yazarları olarak; oldukça zorlu şartlar altında yoğun tempo ve emeklerle ürettiğimiz içeriklerimizin, bu davranışı “iş modeli” haline getirme düzeyine kadar götüren bazı kişi, kurum ve kuruluşlarca izinsiz ve/veya kaynak göstermeksizin ve tamamen ticari amaçlarla kullanması kabul edilemezdir. Bu bildirimiz, söz konusu bilim yayıncıları ve yazarları…

GÖZDEN IRAK AMAZON KOLONİLERİNDE ANTİBİYOTİK DİRENCİ

Basit bir kulak ağrısı en küçüğümüzden en büyüğümüze artık hiçbirimizi ölüm döşeğine yatırmıyor. Sivrisinekler tarafından taşınan sıtma artık dermansız bir dert değil; çünkü bunlar gibi pek çok hastalığın üstesinden antibiyotikler ile gelebiliyoruz, en azından antibiyotik kullanımının yaygın olduğu gelişmiş ülkelerde. Bu anlamda, antibiyotikler için modern dünyanın en büyük keşiflerinden biridir diyebiliriz. Her buluşun yanında başka…

AÇIK BİLİM “DW 2015 BOBS” ADAYI

Deutsche Welle’in 2004 yılından bu yana düzenlediği, internette ifade özgürlüğü ve insan hakları için çabalayan yazar, aktivist ve gazetecileri ödüllendirdiği, üstelik bunu da bir kaç dilde yaptığı BOBS adlı yarışmanın bu yılki oylama süreci başladı. 14 dilde gerçekleştirilen Bobs, Türkçe’nin yanı sıra Almanca, Arapça, Bengalce, Çince, Endonezce, Farsça, Fransızca, Hintçe, İngilizce, İspanyolca, Portekizce, Rusça ve Ukraynaca…

Patates Böceği İle Mücadelede RNAi Teknolojisi

“Uluslararası Süper Haşere” lakabına sahip, ülkemizde bilinen adıyla patates böceği her yıl dünya genelinde tarım sektörüne bir hayli pahalıya mal olmaktadır. Pek çok ilaca karşı dirençli ve pek az doğal düşmanı olması nedeniyle bilim insanları bu böcek ile mücadelede oldukça yoğun çalışmaktadır. Şubat ayında Science dergisinde yayınlanan bir çalışma ile (Science 2015, DOI: 10.1126/science.1261680) patates…

“Ziyafet ve Kıtlık” Diyeti Yaşam Sürenizi Uzatabilir

Aşağıdaki haberde geçen bir ön çalışmadır (bilimsel ilerlemenin böyle çalışmalarla ufak ufak gerçekleştiğini görebileceğimiz bir örnek). Özellikle diyet ve takviye gıdalar gibi hassas bir konuda net bir şey söyleyebilmek için, başka ekiplerin de bu konuda geniş kapsamlı çalışmalar yapması, bilim çevresinin büyük oranda hemfikir olması gerekir. Konu her gün farklı bir iddianın ortaya atıldığı diyet…

Ceres’teki Parlak Nokta

Ceres üzerinde keşfedilen parlak noktanın yanında daha soluk bir nokta daha var. Cüce gezegen Ceres’in yörüngesine girmek üzere olan Dawn uzay aracı, Ceres’e yaklaştıkça bilim insanlarını şaşırtmaya devam ediyor. Dawn’ın Ceres’e 46.000 km uzaktayken çektiği yeni fotoğraflarda, gezegende daha önce saptanan parlak noktanın yanında bir başka parlak nokta daha olduğu fark edildi. Yukarıdaki fotoğraf, 19 Şubat…

Abbe sınırının ötesinde

Bu yılın Nobel Kimya Ödülü “üstün çözünürlüklü mikroskopi”ye katkılarından dolayı Stefan Hell, Eric Betzig ve William Moerner’e verildi. İyi ama üstün çözünürlüklü de ne demek? İnsanlar mikroskopik boyuttaki nesneleri gökyüzündekiler kadar merak etmemiş olacaktı ki mikroskobun gelişimi teleskobunkine göre biraz daha zaman aldı. Hollandalı Anthony van Leeuwenhoek ve İngiliz Robert Hooke mikroskobun kullanımına öncülük ettiler….

KAYBOLMAYAN BEYİN

‘Şu köşeyi dönünce solda olması gerekiyor’. Tanıdık geldi mi? Bilmediğimiz bir yeri haritadan değil de beynimizin kendi yön tayin mekanizmasına bıraktığımız zaman hepimizin az ya da çok kullandığı bir tabirdir bu. Hoş, harita olduğu zaman da kullandığımız olmuştur. Bazı insanlar yön konusunda çok iyidir, bazıları ise kötü. Ancak herkes nereye gideceğini bilemese de nerede olduğunu…

GRAFEN’E KUZEN GELDI: MERHABA GERMANEN

20. yüzyılın sonları ve 21. yüzyılın ilk on beş yılı, yeni ve işlevsel malzemeler konusunda yaptığımız çığır açıcı buluşlara şahit oldu. Ekranlarda kullandığımız LED’lerden (hatta şimdi OLED’lerden) tutun da, askeri amaçlı kullanılan metamateryellere, bütün elektronik teknolojisinin kalbinde yer alan silikondan günlük alışverişimizin ayrılmaz parçası olan plastiklere, hepsi bu süreç içinde hayatımıza girdi. Yaklaşık son on…

KIZIL GEZEGENİ KEŞİF YOLUNDA

Uzun yıllar boyunca komşumuz Mars merakı üstünde toplayan bir gezegen olmuştur. Öyle ki bilim insanlarının yanı sıra bilimle uğraşmayan insanlar bile Mars ile ilgilenmişler, bu kızıl komşumuz hakkında çeşitli efsaneler uydurmuşlardır. Ortaya atılan asılsız iddialara karşı bilim insanları boş durmamış, Mars’ı gözlemlemişler ve gezegene uzay araçları göndermişlerdir. Mars ile ilgili gözlemler ve gezegene gönderilen uzay…

HAZİRAN AYI GÖKYÜZÜ REHBERİ

Merhaba sevgili Açık Bilim severler. Geçtiğimiz ay sizlerle olamadım uykularım kaçtı. Bolca gözlem yapıp Haziran ayında bizleri gökyüzünde neler bekliyor onları hesapladım. Gökyüzünüz açık, mercekleriniz temiz olsun. Merkür Evren içerisinde alelade bir yıldız olan Güneş’imizin en yakın dostu Merkür, haziran ayının başlarında Güneş battıktan hemen sonra dikkatli gözlerden kaçmayacaktır. Fakat ay ortasına doğru kankası Güneş’e…

Kök hücresi üretmek bu kadar basit (mi acaba?)

Vücudumuzdaki çeşit çeşit hücrenin her biri uzmanlaşmıştır: Her birinin kendi görevine göre şekli, iç yapısı ve içeriği bulunur. Ama bunların hepsi, daha ana karnındayken, kök hücresi denen henüz uzmanlaşmamış hücrelerden gelir. Bir kişinin uzmanlaşmış hücrelerini kök hücrelerine geri dönüştürebilsek, bunlarla belki birçok hastalığını tedavi edebileceğiz. Bu yolun henüz başındayız, ama yeni gelişmeler -doğru çıkarsa- umut…

Açık erişim sınavı geçti

Çoğu basın organı, Science dergisinin ekim ayında yayınladığı operasyonu, açık erişimli bilim yayıncılığının başarısızlığı olarak duyurdu. Gerçek ise bunun tersiydi. Yaklaşık on beş yıl öncesine kadar bilimsel dergi yayıncılığı tamamen, abonelik ile hizmet veren dergiler ile yürüyordu. Bu sistemde bilim insanları araştırmalarını tamamladıklarında bilim camiasına duyurmak için bir makaleyle özetler ve bir dergiye gönderir. Dergi,…

ARALIK AYI GÖKYÜZÜ REHBERİ

Herkese Aralık sayımızdan merhabalar! ISON’un bizleri Kasım ayında heyecanlandırması ile güzel bir ayı geride bıraktık. Bu yazıyı yazdığım zamanda geri döndüğü haberini aldık (http://www.nasa.gov/content/goddard/comet-ison-may-have-survived/#.UpjSauF-uky) Eğer ki büyük bir parçası halen kalmış ise gündüz bile görebileceğimiz parlaklıkta gökyüzünde olacaktır.  Bakalım bizler ISON’u beklerken, bu ay bizleri neler bekliyor. VENÜS Venüs gezegeni ay sonuna doğru gittikçe alçalsa…

ISON’UN GÜNEŞE YOLCULUĞU: METEOR YAĞMURU OLACAK MI?

21 Eylül 2013 tarihinde, Rusya’da bulunan International Scientific Optical Network (ISON) kurumu C/2012 S1 ismini verdikleri kuyrukluyıldızı keşfettiler (Aynı zamanda bu kuyrukluyıldız sadece ISON olarak anıldı). ISON Oort bulutundan gelen ve hiperbolik yörüngeye sahip bir kuyrukluyıldızdır. ISON “sungrazing” kuyrukluyıldız olarak sınıflandırılmıştır. Bu, Güneşe çok fazla yaklaşacağı anlamına geliyor. 28 Kasım’da Güneş’e en yakın noktası olan…

CEM YALÇIN YILDIRIM’A COLE ÖDÜLÜ

Boğaziçi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Cem Yalçın Yıldırım çalışma arkadaşları Daniel Goldston (San Jose State Üniverstiesi) ve Janos Pintz (Alfred Renyi Matematik Enstitüsü) ile birlikte ikiz asallar sanısı üzerine yaptığı çalışmalarla sayılar teorisi alanında 2014 Frank Nelson Cole Ödülü’ne  – kısaca Cole ödülü – layık görüldü. Cole ödülü 3 senede bir Amerikan Matematik Cemiyeti tarafından tarafından…

KASIM AYI GÖKYÜZÜ REHBERİ

Geçtiğimiz ay Ekim Ayı Gökyüzü Rehberini yazacağım vaktin, yıllık iznimin bir kısmını kullanma anına denk gelmesiyle maalesef yazılarımı tamamlayıp yazamadım. Siz okuyucularımdan bu durum için özür diliyor ve Kasım ayı rehberini başlatıyorum. Merkür Güneş’e en yakın gezegen Merkür, Kasım’da ay ortalarına doğru doğu ufkunda Güneş doğmadan hemen önce gözlenebilir. Fakat Güneş’e yakın olmasından dolayı çok…

BU NOBEL BAŞKA NOBEL: IG NOBEL ÖDÜLLERİ

Dev pandaların dışkısından elde edilen bakterilerin, mutfak atıklarını %90 oranında azaltabildiğini biliyor muydunuz?  Ya da farklı yüzeylerde sürüklenen koyunlara uygulanan kuvvetlerin nasıl değiştiğini hiç merak ettiniz mi?  Peki, yere düşen bir ekmeğin ne kadar zaman içinde yerden alınırsa güvenle yenilebileceğini biliyor musunuz? İşte, bilim insanları yaptıkları pekçok çalışmanın yanında, bu ve benzeri tuhaf konularda da…

Kepler-7B’de Hava Nasıl ?

NASA’nın Kepler ve Spitzer Uzay Teleskopları’ndan alınan verileri kullanan astronomlar ilk kez bir uzak gezegenin bulut haritasını çıkarmayı başardılar. Şanslı gezegen, Jüpiter’e benzerliğiyle dikkat çeken Kepler-7b oldu. Kepler 7b, bugüne dek 150 adet uzak gezegenin keşfini sağlayan Kepler teleskobunun ilk keşiflerindendi.  Astrophysical Journal Letters’de yayınlanan çalışmanın yazarları olan MIT’den Brice-Olivier Demory ve ekibi gezegenin bulut…

Açık yorum!

Dünyada bilimin açıklığıyla ilgili ilginç şeyler oluyor. Bunlardan biri bilimsel yayın süreciyle ilgili. Açık Bilim gibi dergilerden değil, bilimsel gelişmelerin birinci elden duyurulduğu akademik dergilerden bahsediyoruz. Bilim insanları araştırmalarının ayrıntılarını makaleler halinde hazırlayarak bu dergilere gönderirler. Ancak yayınlanmadan önce bu yazıları o sahandan, kimliği gizlenmiş başka araştırmacılar gözden geçirir, makalenin düzeltilmesini sağlar ve yeterliyse yayına…