Deneme

KONUK YAZAR

NASIL BAĞIMLI OLUYORUZ?

Yemek yemeyi sever misiniz? Peki ya alışveriş yapmayı? Kilo alma derdiniz olmasa, ya da parasal kaynaklarınız sınırsız olsa istediğiniz gibi yiyip, istediğiniz gibi alışveriş yapar mıydınız? Evet cevaplarını duyar gibiyim. Peki bunları çok istemeniz sizin bunlara bağımlı olduğunuzu gösterir mi? Sahi, bağımlılık nedir? Nasıl ortaya çıkar? Neden bağımlı oluruz? Bu soruların yanıtlarını merak ediyorsanız bu…

KAYBOLMAYAN BEYİN

‘Şu köşeyi dönünce solda olması gerekiyor’. Tanıdık geldi mi? Bilmediğimiz bir yeri haritadan değil de beynimizin kendi yön tayin mekanizmasına bıraktığımız zaman hepimizin az ya da çok kullandığı bir tabirdir bu. Hoş, harita olduğu zaman da kullandığımız olmuştur. Bazı insanlar yön konusunda çok iyidir, bazıları ise kötü. Ancak herkes nereye gideceğini bilemese de nerede olduğunu…

KIZIL GEZEGENİ KEŞİF YOLUNDA

Uzun yıllar boyunca komşumuz Mars merakı üstünde toplayan bir gezegen olmuştur. Öyle ki bilim insanlarının yanı sıra bilimle uğraşmayan insanlar bile Mars ile ilgilenmişler, bu kızıl komşumuz hakkında çeşitli efsaneler uydurmuşlardır. Ortaya atılan asılsız iddialara karşı bilim insanları boş durmamış, Mars’ı gözlemlemişler ve gezegene uzay araçları göndermişlerdir. Mars ile ilgili gözlemler ve gezegene gönderilen uzay…

YÜZ KÖRLÜĞÜ: PROSOPAGNOZİ

Bir sabah yine alarmınızın çalmasıyla uyanıyorsunuz. Yüzünüzü yıkamaya banyoya gidiyorsunuz ve aynada tanımadığınız bir yüz size bakıyor. Giyindikten sonra evden çıkıyorsunuz işinize doğru giderken karşıdan köpeğini gezdiren biri geliyor. Saçını toplama tarzına ve köpeğinin cinsine bakarak alt katta oturan komşunuz olduğuna karar veriyorsunuz. Gün içinde de çeşitli ipuçlarıyla iş arkadaşlarınızı tanıyorsunuz: bazısını takısından, bazısını yüzündeki…

YÜKSELEN SICAKLIKLAR VE SITMA

Değişen iklim şartları birçok insanın hayatını dolaylı olarak tehdit ediyor. Bazen bize yarar sağlayan canlıları vuruyor, bazen de bize zararlı canlılara yarar sağlıyor. Buna dair son bir örneğin haberini Volkan Keklik dergimiz için tercüme etti. Doğu Afrika ve Güney Amerika’nın tropik dağlık bölgelerindeki düşük sıcaklıklar sivrisinekle yayılan sıtma gibi hastalıkları tarih boyunca uzak tuttu. Howard…

HEGEL SORUYOR: BİLGİSAYAR DÜŞÜNEBİLİR Mİ?

Bu yazıda, önceki yazımızda değindiğimiz Gödel’in eksiklik teoreminin yapay zekâda oluşturduğu sorunlar, diyalektik mantık çerçevesinde incelenecektir. Diyalektik mantığın tanımına ve bu problemlere baktıktan sonra formel mantıkta incelenemeyen, çelişki içeren yapay zeka problemlerine diyalektik mantık ile bakılacaktır. Diyalektik nedir? Bir önceki yazımızda kısaca değindiğimiz diyalektiği daha yakından inceleyelim. “Diyalektik, felsefe tarihinde değişik anlamlar alan bir terim….

STRES DÜZEYİ: “EVCİL”

Stres kelimesi son yıllarda “dillere pelesenk” olmuş olmasından dolayı yanlış kullanımlara yer açmış olsa da kendisine biraz bilimsel açıdan bakalım. Bu çerçevede,  “Aaay stres oldum!” cümlesinin monolog ya da diyaloglardaki yaygınlığının yanı sıra işlevselliği/yerini bulmuş kullanımı tartışmalı diyebiliriz. Stres konusundaki çalışmaların bazıları strese sebep olan olaylara yönelmiş, bazıları ise bu olayların fizyolojik ve psikolojik tepkileri…

GÖDEL SORUYOR: BİLGİSAYAR DÜŞÜNEBİLİR Mİ?

Eksiklik Teoremi Öncesi Matematik Matematik her zaman kesinliğin bilimi olarak görülmüştür. Antik Yunan’dan beri insanlar matematiğin bu kesinliğine ve doğruluğuna hayran kalmıştır. Matematiğin tanrının bir hikmeti olduğu düşünülmüştür. “Matematik” kelimesinin yerine, “geometri” kelimesi kullanılan Antik Yunan’da Platon’un Akademisi’nin kapısında şöyle yazar. “Geometri bilmeyen giremez.” Galileo’nin şu sözü bu anlayışı özetlemektedir. “Tanrı kainatı matematik dilinde yaratmıştır.”…

AYKIRI KIZ: PIONEER-10

Voyager-1, popülaritesini her daim diri tutmayı başarmış uzay araçlarının başında gelir. Ancak okulun bu en popüler kızının ardında, pek tanınmıyor olsa da önemi yadsınamayacak aykırı bir kız vardır: Pioneer-10! Bu yazıda, Voyager-1/2 ve Pioneer-10/11 ikizlerinden, Voyager-1 ve Pioneer-10’a odaklanacağız. Popüler kız Voyager-1 ve aykırı kız Pioneer-10’un maceraları arasında mekik dokurken, otuz yıl boyunca bilim dünyasını…

NESİLLER AYRILIYOR: X, Y ve Z NESİLLERİ

Dünya genelinde genç kuşaklar X, Y, Z kuşakları olarak adlandırılıyor. X kuşağı yeniliklere adapte olmaya çalışırken, bir yandan sabırla iş hayatlarında kademe atlıyor; Y kuşağı iş hayatında hemen yönetici olmayı, para harcamak için çalışmayı tercih ediyor, kendi görüşlerinden asla vazgeçmiyor; Z kuşağı ise artık sokakta birdirbir oynamıyor, ipad’leriyle sosyalleşiyor… Farklı nesillerin iş yaşamına, teknolojiye ve…

BİLİM İNSANLARININ SPOR DÜNYASINDA NE İŞİ VAR?

2011 yılında Bennett Miller tarafından çekilen ve başrolünde Brad Pitt’in Oakland Athletics beyzbol takımının efsanevi menajeri Billy Beane’i canlandırdığı “Kazanma Sanatı” (Moneyball) (1) isimli sinema filmi, yazar Michael Lewis tarafından 2003 yılında yazılan aynı adlı kitaptan (2) uyarlanmıştır. Oakland A’s takımının 2002 ve 2003’teki beklenmedik başarısının nedenlerine odaklanan kitap, spor endüstrisindeki profesyonellerin de başucu kitabı…

ASTRONOM VE ASTROFİZİKÇİLERİN RÜYA TAKIMI “TEKNİK KADRO” – BÖLÜM II

Geçen aydan devam Yedekler Kaleci, 12. Aristarchus (Yunanistan) Evrenin merkezinin Yer değil, Güneş olması gerektiğini ilk öneren kişi Samos’lu Aristarchus’tur. M.Ö. 3. yüzyılda yaşamış bu bilge, modern Güneş merkezli evren yaklaşımının kurucusu as kalecimiz Copernicus’un yedeği olmak için tecrübesiyle de biçilmiş kaftandır. Yedek kalecimiz, arkasında bıraktığı matematiksel çalışmaları ile çizgi kaleciliğini, geometri çalışmaları ile alanın…

ASTRONOM VE ASTROFİZİKÇİLERİN RÜYA TAKIMI “İLK 11” – BÖLÜM I

Belki 30 yıldır futbol izliyor, en az 20 yıldır okuyor ve 10 yıldır da astronomi ve astrofizikle ilgileniyorum. Bu iki ilgi alanım zaman içinde ilginin de ötesine geçip tutkularım oldu. Artık bir profesyonel olarak da içerisinde yer aldığım astronomi ve astrofizik alanına bir de diğer tutkum futbolun gözüyle bakayım dedim. Astronom ve astrofizikçilerden bir futbol…

HIGGS PARÇACIĞI İLE İLGİLİ YENİ HABERLER (VE BU BAHANE İLE HIGGS’i AÇIKLAMAK)

“Tanrı Parçacığı1 galiba kesin bulundu gibi“. Gazetelerimizden birinin, geçtiğimiz günlerde Higgs parçacığı ile CERN’den gelen açıklama ile ilgili olarak verdiği haberin başlığı buydu. Bu şaka gibi ifade aslında önemli bir noktayı açığa vurmakta: Daha geçen sene bu parçacığın keşfini Science dergisi “yılın çağır açan atılımı”  ilan etmemiş miydi?2 (Dergimizde de bu haber Ağustos 2012 sayısında…

CEP TELEFONU BAĞIMLISI MISINIZ?

Uyurken dahi telefonunuz kendinize yakın mı olsun istiyorsunuz? Ya da cep telefonunuzu kullanmaktan günlük işlerinize vakit ayıramadığınız oluyor mu? Hatta, moraliniz bozukken cep telefonunuzu kullanmak size iyi mi geliyor? Daha da ötesini düşünülelim: Mesela, bir arkadaşınızla buluştuğunuzda cep telefonunuzla ilgilenmekten arkadaşınıza vakit ayıramadığınız oluyor mu? Arkadaşınızla değil de cep telefonunuzla mı buluşmuş oluyorsunuz acaba ne…

HAYAT KURTARAN BENZERLİKLER: MİMİKRİ

Yeryüzündeki canlı çeşitliliği ve onların birbirleriyle ilişkileri çoğu zaman onu gözleyenler için alabildiğine karmaşık ve etkileyicidir. Haliyle bu karmaşıklığı oluşturan süreçleri anlamak üzere yapılan çalışmalar bizlere oldukça değerli bilgiler sunmaktadır. Bu yazımızda, canlılar arasındaki etkileşimlerden bir hayli ilginç olan mimikri konusuna göz atacağız. Mimikri, bir türün avcılarından kurtulması, çiftleşmesi ve hatta soyunu sürdürebilmesi için diğer…

KİŞİSEL VERİLERİ KORUMA BİLMECESİ: KORUYALIM AMA NASIL?

Teknoloji hayatımızın her alanına girdikçe her birimiz elbet bir noktasından siber aleme bulaştık ve her an veri üreten kullanıcılar haline geldik. Sosyal medyada hayatlarımıza dair her türlü detayı paylaşmak oldukça sıradan günlük işlerimizden biri haline geldi. Bunun dışında da bilgisayarlarımız, mobil cihazlarımız, tabletlerimizle internette yaptığınız her hareket ya da telekomünikasyon şebekesinden aldığınız her türlü hizmet,…

AĞRIN NEREDEYSE CANIN ORADADIR

Atalarımız ağrının yarattığı duygusal şiddeti oldukça dramatik bir şekilde ifade etmişler. Ağrı, Latince adıyla aljezi (algesia) TDK’da vücudun herhangi bir yerinde duyulan şiddetli acı olarak tanımlanmaktadır. Uluslararası Ağrı Araştırmaları Teşkilatı ağrıyı (International Association for the Study of Pain -IASP ) “doku hasarı veya potansiyel doku hasarı ile birlikte olan ya da böyle bir hasar süresince…

AYNA NÖRONLARININ GÜNLÜK HAYATIMIZDAKİ YERİ

1990 yılının Ağustos ayında Vittorio Gallase, Giacomo Rizzolatti ve ekibi makak maymunlarının beyinlerini incelerken ilginç bir durum dikkatlerini çekti: Maymunun üzüme uzanırken uyarılan nöronu, bir başkası üzüme uzanınca da uyarılıyordu. Gallase ve Rizzolatti makak maymunun beynine, saç teli kalınlığında bir elektrot yerleştirmiş ve sinir hücresi etkinleşir etkinleşmez elektrottan ölçülen zayıf akımı güçlendirmişlerdi. Daha sonra bu…

SCHRÖDİNGER’İN KEDİSİ VE KUANTUM- KLASİK DÜNYA SINIRI: 2012 NOBEL FİZİK ÖDÜLÜ

Bu yılın Nobel Fizik ödülü ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Ensitüsü’nden (NIST) David Wineland ve Paris’te Collège de France’dan Serge Haroche’a “tek kuantum sistemlerin ölçümü ve manipülasyonu konusunda yaptıkları çığır açan deneyler” sebebi ile verildi. Bu yazıda önce kuantum dolanıklıktan ve daha sonra “çığır açan” deneylerden ve bu deneylerin nasıl yapıldığından bahsetmeye çalışacağız. Dolanık durumlar…