Deneme

FİZİK

KOZMİK IŞINLARLA RÖNTGEN ÇEKMEK: MÜON TOMOGRAFİSİ

Hepimiz her an şiddetli bir radyasyon bombardımanı altındayız. Her dakika binlerce atomaltı parçacık korkunç bir hızla vücudumuzu delip geçiyor. Bu “modern hayatın laneti” değil, doğadan uzak kaldığımız için başımıza gelen bir bela da değil. Şehirlerden uzaklaşıp, elektriksiz bir dağ köyüne yerleşseniz bile kurtulamazsınız bu saldırıdan — şiddeti artabilir bile. Çünkü bu radyasyon tamamen doğal! Korkulacak…

HESAPLAYAN ADAM: DURDURUN DÜNYAYI, İNECEK VAR!

Merhabalar. “Hesaplayan Adam” olarak size her ay basit gibi gözüken ama biraz kafa yorduran ufak hesaplar yapacağım. Serinin ilk yazısında yerçekimi kuvvetini ve bunun etkisinden kurtulmanın yollarını farazi olarak hesaplayacağım. Beni bu yazıyı yazmaya iten iki olayın ilki lastik ördek şeklindeki 67P/Churyumov–Gerasimenko adlı kuyruklu yıldıza zor bela inen Rosetta uzay aracıydı. Diğeri ise geçenlerde izlediğim…

BİR BAŞINA BİR BİLİM İNSANI: C. C. PATTERSON

Bu ay size sadece bilim dünyasında değil, farkında olmasak da hepimizin yaşamında iz bırakan bir bilim insanından bahsetmek istiyorum: Bay Clair Cameron Patterson. Patterson’un bana göre birbirinden önemli iki büyük başarısı var. Bunlardan birincisi dünyanın yaşını tam olarak hesaplamasıdır ki, bu hem bilimsel camiada hem de sosyal yaşamda büyük yankı yaratmış ve hayatımızdaki dogmaları bir…

ÇAMAŞIR YIKAMA BİLİMİ

Kısa bir süre öncesine kadar, çamaşır yıkayan bireyler olarak tek derdimiz çamaşırlarımızın zarar görmeden güzelce temizlenmesi ve kokmasıydı; gerisiyse teferruattı. Ama son yıllarda artan çevre bilinci, değişen tüketici talepleri ve deterjan pazarının kızışması çamaşır faslında büyük değişimlere yol açtı ve bu süreç halâ devam ediyor. Tüketici tarafından bakınca “çamaşır deterjanı bu, ya toz ya sıvı…

IŞIĞIN TOKADI: COMPTON SAÇILMASI

Bilimin katlanarak ilerleyen yapısında kendinden öncekine büyük bir darbe indirmiş ve kimi zaman fizikçilerin zihninde bir tokat gibi şaklamış olan deneyler vardır. Yüzyıllardır doğru zannedilerek ciltler dolusu kitaplar vasıtasıyla yeni nesillere anlatılan kökleşmiş bilgilerin üzerine bir balyoz gibi inmiş olan ve eski bilgiyi geçersiz kılmış olan deneylerdir bunlar. İşte bu yazıda, böyle bir deneye, atom…

Dünya’nın En Küçük Kardan Adamı

Bu ay ayın fotoğrafı köşesinde kış mevsiminin ve hatta yeni yılın simgesi olan bir kardan adam var. Ancak bu kardan adam bildiğimiz kardan adamlardan epey farklı; öncelikle malzemesi kar değil, silikon bir taban üzerine oturtulmuş kalay ve platinden oluşuyor. Bu kardan adamın en büyük özelliği ise Dünya’nın en küçüğü olması. 2009 yılında Londra Ulusal Fizik…

MOLEKÜLER ORİGAMİ: PROTEİN KATLANMASI

Birçoğumuzun bildiği gibi, Japon kağıt katlama sanatına origami denir [1]. Origamiyi büyülü yapan şey ise dümdüz, alelade bir kağıt parçasından sadece katlama yoluyla, yani makas, zımba, veya yapıştırıcı kullanmadan elde edebileceğimiz sayısız şekildir. Origaminin belki de en önemli noktası, istenilen şekli elde edebilmek için kağıdın nasıl katlanacağını bilmek. Aksi takdirde, yanlış veya rastgele katlama yoluyla…

YAŞAM NEDİR?

İnsanın doğayı ve evreni anlama serüveninde, canlılık olgusu hiç şüphesiz en çok üzerinde durulan gizemlerden birisidir. Nasıl oluyor da evren canlılar ve cansızlar diye kabaca iki gruba ayrılabiliyor ve bu iki grubu birbirinden tam olarak ne ayırıyor? Canlılık olgusunu nasıl anlayabiliriz ve bu mekanizma ne şekilde işliyor? Canlılık nasıl ortaya çıktı ve nasıl bu kadar…

ÜÇ AŞAĞI BEŞ YUKARI: FERMİ TAHMİN SANATI

Dünyanın ilk atom bombası 16 Temmuz 1945 sabahı şafak sökmeden hemen önce, ABD’de bir çölün ortasında patlatıldı. Sabahın alacakaranlığını birdenbire aydınlatan korkunç patlamanın ürettiği olağanüstü enerji ile aniden ısınan hava, dışarıdaki soğuk havada hızla ilerleyen bir şok dalgası oluşturmuştu. Denemeyi izleyen asker ve bilimci grubunun içindeki ünlü fizikçi Enrico Fermi, avucunda tuttuğu kağıt kırpıntılarıyla şok…

Kuantum mekaniğinden gelen kötü kokular

Geçenlerde burnumuzun değişik maddelerin kokularını nasıl aldığına dair yeni bir araştırma yayınlanınca koku duyumuz haberlere düştü. Diğer duyularımız —yani görme, işitme, dokunma ve tat— iyice anlaşıldı ama kokunun mekanizması esrarını hâlâ koruyor. Her bir molekülün ayrı bir şekli var: Molekülde ne kadar atom varsa şekli o kadar karmaşıklaşabilir. Moleküllerin muhtemel şekilleri saymakla bitmez ve genelde…

YÜZEY GERİLİMİ

Bu sayımızda, ayın fotoğrafı köşemizde, yüzey gerilimi sayesinde bozulmadan su yüzeyinde kalan bir su damlacığı var.  Fotoğraf: Cüneyt Özdaş Makine: Canon 7D Lens: Canon MP-E 65mm lens, Yardımcı Ekipman: Canon MT-24EX flaş, Ev yapımı flaş difüzörü Yüksek çözünürlük için tıklayın. Suyun üzerinde, su damlalarını kısa süreli de olsa yüzdürebileceğinizi biliyor muydunuz? Eğer suya çok az miktarda deterjan ekler ve bu deterjanlı…

KELVIN DARWIN’E KARŞI – DÜNYA’NIN YAŞI TARTIŞMASI

Charles Darwin’in 1859’da Türlerin Kökeni‘ni yayınlamasının ardından evrim teorisi şiddetli saldırılara maruz kaldı. Bu saldırılar sadece muhafazakâr kesimden gelmiyordu. Dönemin en önde gelen fizikçileri, hesaplara dayanarak Dünya’nın sadece 20 milyon yıl yaşında, yani evrime imkân vermeyecek kadar genç olduğunu iddia ediyorlardı. Biyologlar ve jeologlar ile fizikçiler arasındaki uyuşmazlık 20. yüzyılın başına kadar sürdü. Lord Kelvin…

HIGGS PARÇACIĞI İLE İLGİLİ YENİ HABERLER (VE BU BAHANE İLE HIGGS’i AÇIKLAMAK)

“Tanrı Parçacığı1 galiba kesin bulundu gibi“. Gazetelerimizden birinin, geçtiğimiz günlerde Higgs parçacığı ile CERN’den gelen açıklama ile ilgili olarak verdiği haberin başlığı buydu. Bu şaka gibi ifade aslında önemli bir noktayı açığa vurmakta: Daha geçen sene bu parçacığın keşfini Science dergisi “yılın çağır açan atılımı”  ilan etmemiş miydi?2 (Dergimizde de bu haber Ağustos 2012 sayısında…

YAKAN SOĞUK: NEGATİF SICAKLIKLAR

Geçtiğimiz haftalarda Münih’deki Ludwig Maximilan Üniversitesi ve Max Planck Kuantum Optiği Enstitüsü’nde çalışan araştırmacılar, özel şekilde hazırlanmış bir atom öbeğini sıfırın altında mutlak sıcaklık değerlerine ulaştırdı. Ama mutlak sıfırın altına nasıl inilebilir? Yoksa termodinamik kanunları mı değişti?

YENİ YIL KİTAPLARI

Yeni yıl kararlarınız arasında daha çok kitap okumak varsa, işte size kitapçı raflarından bir seçme. Bol okumalı bir yıl dileğiyle. Gerçeğin Büyüsü – Richard Dawkins (Kuzey Yayınları. Çeviren İstem Fer. Editör: B. Duygu Özpolat.) Richard Dawkins’in yazdığı ve Dave McKean’in resimlediği Gerçeğin Büyüsü geçtiğimiz Ekim ayında Türkçe yayınlandı. Bu kitabı geçen Şubat ayında etraflıca tanıttığımız için,…

MUCİZE MALZEME – GRAFEN

Evinizde, ofisinizdeki çekmecelerde, dolaplarda uçları kırık bir halde terk edilmiş kurşun kalemlerine dikkatlice bakın; bir parça selobandın yardımı ile Nobel Fizik ödülüne layık görülebilecek bir bilimsel araştırmayı başlatabilirsiniz. İnanmadınız mı? 2004 yılında Manchester Üniversitesi’nden Andre Geim ve Konstantin Novoselov’un yaptığı tam da buydu, bilim dünyasını heyecanlandıran grafeni elde ettiklerinde.

BİR İHTİMAL DAHA VAR KEDİCİK

“Üçyüzonda gelmiş idim cihana Dünyaya bakmadan ben kana kana Kader böyle imiş çiçek bahane Levh-i kalem kara yazmış yazımı” 1 Böyle dile getirir Aşık Veysel hayatını bir dörtlüğünde. Küçükten iki gözü kör kalmış, annesi daha 27 yaşında vefat etmiş, hiç okuyamamaış ve ilk karısı onu bırakıp kaçmıştır. Yüreğinden geçenleri “her derdine ortak” sazı ile anlatır…

İNCECİK KANALLAR VE SIVILAR: MİKROAKIŞKANLAR

Bitkisel dokular denince hepimizin aklında ışıklar çakar: pek doku, sürgen doku, koruyucu doku, iletim doku vs… Saydıklarımız arasından bu yazımız için önemli olan ise iletim dokusu. İletim dokusu, odun ve soymuk boruları başta olmak üzere, kanallar aracılığıyla su, besin ve mineralleri bitkinin bütün bölümlerine iletir. Evet, hatırlar gibisiniz. Gene de, bitkilerin ve dğer canlıların bütün…

Yıldızlı “Prag Baharı”

Külahlı kuleler, kırmızı çatılar,taş sokaklar ve sanat. Avrupa’nın bu tarihi şehri  iki bilimsel devrime ev sahipliği yaptı — ve bir devrimciye… Yıldızlar  bu şehrin gökyüzünde devrimcilere parladı…    … Paşalar onun arkasındaydılar. O, saati sordu Paşalar: “Üç”, dediler. Sarışın bir kurda benziyordu Ve mavi gözleri çakmak çakmaktı. Yürüdü uçurumun başına kadar, eğildi, durdu. Bıraksalar ince, uzun bacakları üstünde yaylanarak…

Einstein’in idraki Nazım’ın Hikmeti – Zaman’ın Göreliliği

“Zaman bir yanılgıdır , yemek zamanı ise iki kat yanılgıdır” Otostopçunun Galaksi Rehberi – Douglas Adams Martin Scorsese’nin son  filmi  “Hugo”  tren istasyonunda yaşayan bir çocuğun trenler ve zaman ile ile ilişkisini anlatmakta. Filme adını veren Hugo tren garındakı mekanik saatlerden sorumlu,  saatlerin düzenli bakımını yapıp, vakti geldiğinde kuran yetim ve öksüz bir çocuktur. Zamanı…