Written by AÇIK BİLİM• 21 Ocak 2026• 13:30• Fizik, Uzay

Güneş’te Manyetik Çığ: Patlamanın Anatomisi

Solar Orbiter, Güneş’te başlayan küçük manyetik bozulmaların hızla çoğalarak büyük bir ‘manyetik çığ’ oluşturduğuna dair en net gözlemi kaydetti. Bu zincirleme süreç, parçacıkları ışık hızının %40–50’si civarına kadar hızlandırdı ve korona boyunca plazma parçacıklarının yağmurunu başlattı.

Solar Orbiter‘un 30 Eylül 2024’te yaptığı yakın geçiş sırasında kaydettiği veriler, büyük bir güneş patlamasının tek bir ani olaydan ziyade birbirini tetikleyen küçük manyetik yeniden bağlanma olaylarının kaskadıyla büyüdüğünü gösteriyor. EUI görüntüleri birkaç yüz kilometre ölçeğindeki ayrıntıları iki saniyelik aralıklarla yakalayarak, patlamanın öncesindeki 40 dakikalık hazırlık sürecini izlemeye imkan verdi.

Güneş’te manyetik çığ nasıl işliyor?

Gözlemlere göre korona içinde yeni manyetik iplikçikler neredeyse her karede (≈2 s) ortaya çıktı ve bükülerek daha karmaşık bir yapı oluşturdu. Bu iplikçikler zamanla kararsızlaştı; kopma ve yeniden bağlanma olayları ardışık şekilde yayıldı ve her biri bir öncekinden daha güçlü patlamalara yol açtı — araştırmacıların ‘manyetik çığ’ olarak adlandırdığı süreç budur.

SPICE ve STIX’ten gelen veriler, yüksek enerjili X-ışını patlamalarının ve enerji aktarımının bu küçük yeniden bağlanma olayları boyunca yoğunlaştığını gösterdi. Ölçümler, bazı parçacıkların ışık hızının yaklaşık %40–50’si (saatte yaklaşık 431–540 milyon km) hızlarına çıkarak uzaya doğru fırladığını ortaya koydu. EUI ayrıca, ana patlama sona erse bile koronalardan aşağı doğru ‘yağan’ parlak plazma parçacıkları akışını gözledi.

Bu bulgular, tekil, büyük bir patlamadan ziyade çok sayıda küçük olayın birbirini tetikleyerek nasıl devasa enerji açığa çıkarabileceğini açıklıyor. Çalışma, Solar Orbiter’daki EUI, SPICE, STIX ve PHI enstrümanlarının birlikte sağladığı çok katmanlı görünüm sayesinde mümkün oldu ve gelecekte uzay havası tahmini ile manyetik yeniden bağlanma teorileri için önemli girdiler sunuyor.

Not: Bulgular ve görseller ESA tarafından sağlandı; çalışmanın tam teknik ayrıntıları Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanmıştır.