Kolombiya’da bulunan yaklaşık 5.500 yıllık bir iskeletten elde edilen Treponema genomu, bugün sifiliz ve benzeri hastalıklara neden olan bakterilerin tarihini binlerce yıl geriye itiyor. Bulgu, modern alt türlerle tam uyuşmayan eski bir hattın varlığına işaret ediyor.
Arkeolojik kazılarda Sabana de Bogotá (Kolombiya) bölgesinden çıkarılan yaklaşık 5.500 yıllık bir iskeletten, Treponema pallidum türüne ait bir genom başarıyla yeniden inşa edildi. Çalışma, Science dergisinde yayımlandı ve elde edilen dizilim, treponemal patojenlerin Amerika kıtasında binlerce yıldır çeşitlenmekte olduğunu gösteriyor.
Treponema: Antik bir hattın izi
Araştırmacılar, insan DNA’sı çalışmalarına ayırdıkları derin dizileme verileri (yaklaşık 1,5 milyar okuma) içinde nadir bakteri izlerini tespit etti ve bu sayede özel zenginleştirme yöntemleri kullanmadan patojen genomunu toparlayabildi. İlginç olan, iskelette belirgin enfeksiyon izleri bulunmamasına rağmen (örneğin tibia örneği kullanıldı) bakteri DNA’sının korunmuş olması.
Genetik analizler, bu antik hattın günümüzün bilinen T. pallidum alt türleriyle tam olarak örtüşmediğini; hatta modern dallanmalardan çok daha erken ayrılmış bir lineage olabileceğini gösteriyor. Araştırmacılar, bu eski formun pinta gibi deri odaklı bir hastalıkla ilişkilendirilebileceğini öne sürüyorlar ancak bunu kanıtlayacak yeterli veri şu an için yok.
Çalışma ekip liderleri arasında Davide Bozzi, Nasreen Z. Broomandkhoshbacht, Miguel Delgado, Lars Fehren-Schmitz ve Anna‑Sapfo Malaspinas gibi isimler yer alıyor; proje Lausanne Üniversitesi ve California Üniversitesi, Santa Cruz gibi kurumların katılımıyla yürütüldü. Yazarlar, sonuçların hastalık evriminin derin zamanlı dinamiklerini anlamada önemli olduğunu, ayrıca Kolombiya’daki topluluklarla yapılan paylaşım ve etkileşimin etik açıdan kritik olduğunu vurguluyorlar.
Gen zamanlaması analizleri, bu antik hattın diğer T. pallidum soylarından yaklaşık 13.700 yıl önce ayrıldığını; buna karşılık günümüzde tanımlanan üç ana alt türün daha yakın zamanda, yaklaşık 6.000 yıl civarında dallandığını gösteriyor. Bulgular, treponemal patojenlerin tarihinin ve coğrafi dağılımının önceki anlayıştan daha karmaşık olduğunu ortaya koyuyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Bozzi D., Broomandkhoshbacht N. Z., Delgado M., Buikstra J. E., Amorim C. E. G., Kassadjikova K., Pratt Estrada M., Greub G., Rascovan N., Šmajs D., Fehren‑Schmitz L., Malaspinas A.‑S., Nelson E. A. (2026). A 5500‑year‑old Treponema pallidum genome from Sabana de Bogotá, Colombia. Science. DOI: http://dx.doi.org/10.1126/science.adw3020
- ScienceDaily — A lost disease emerges from 5,500‑year‑old human remains: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260125083349.htm
