Written by 12:31 Fizik, Uzay

Sallanarak Gazı Uzaklaştıran Kara Delik Jeti

Sallanarak Gazı Uzaklaştıran Kara Delik Jeti

VV 340a galaksisindeki süper kütleli kara delik, çekirdeğinden çıkan ve top gibi yalpalayan bir jetle gazı 19.4 ± 7.9 Güneş kütlesi/yıl hızla dışarı atıyor. Çok dalga boylu gözlemler, jetin gazı ısıtıp iyonize ederek yeni yıldız oluşumunu engellediğini gösteriyor.

VV 340a’daki jet galaksinin merkezindeki aktif süper kütleli kara delikten çıkan nispeten zayıf ama hareketli bir akış. Araştırmacılar, jetin doğrusal ilerlemediğini; zamanla koni biçiminde bir ön sezyon (precession) yaparak, yani topun yalpalaması gibi döndüğünü tespit ettiler. Bu yalpalama jetin galaksi içindeki daha geniş gaz hacimleriyle etkileşmesini kolaylaştırıyor.

Takım James Webb Uzay Teleskobu, Keck-II, VLA (Karl G. Jansky Very Large Array) ve ALMA gibi uzay- ve yer tabanlı teleskopların kombinasyonunu kullanarak jetin gazı ısıttığını, iyonize ettiğini ve dışarı fırlattığını izledi. Gözlemlerden elde edilen tahminlere göre dışarı atılan gaz oranı yaklaşık 19.4 ± 7.9 Güneş kütlesi/ yıl; yani her yıl yaklaşık 19 Güneş kütlesine denk miktarda soğuk gaz galaksiden kayboluyor.

Gözlemler aynı zamanda atılan gazın coronal line gas diye adlandırılan, çok yüksek enerjili ve güçlü şekilde iyonize olmuş bir bileşene sahip olduğunu gösterdi. Bu tür gaz genellikle kara deliğe oldukça yakın bölgelere sınırlı kalır; ancak VV 340a’da infrared veriler (özellikle Webb sayesinde) tozun arkasındaki bu yapının galaksi ölçeğine yayıldığı ortaya çıktı. Jetin gazla etkileşerek hem ısıttığı hem de fırlattığı; dolayısıyla o gazı yıldız oluşturmak için kullanılmaz hâle getirdiği değerlendiriliyor.

Araştırmacılar bu nadir görülen, kiloparsek ölçeğinde yalpalayan (precessing) radyo jetini ve ilişkili gaz çıkışını bulduktan sonra benzer sistemleri aramaya devam edecekler. Bu tür çalışmalar, kara deliklerin galaksi evrimini nasıl düzenlediğini ve yıldız oluşumunu nasıl baskılayabildiğini anlamada önemli rol oynuyor. (Görsel: https://www.sciencedaily.com/images/1920/morphological-structure-of-galactic-outflow-in-vv-340a.webp — Credit: W. M. Keck Observatory/Adam Makarenko)

Kaynaklar ve Bağlantılar:

Visited 7 times, 1 visit(s) today
Etiketler: , , , , , , Last modified: 20 Ocak 2026
Close