Case Western Reserve Üniversitesi ekibi, Parkinson hastalığında birikimi bilinen alpha-synuclein proteininin ClpP enzimini bağlayarak mitokondri işlevini bozduğunu buldu. Araştırmacılar, bu etkileşimi engelleyen CS2 adlı bileşiğin deneysel modellerde inflamasyonu azalttığını ve motor ile bilişsel işlevleri iyileştirdiğini gösterdi.
Case Western Reserve Üniversitesi’nden araştırmacılar, Parkinson hastalığının ilerlemesini hızlandıran gizli bir moleküler etkileşimi ortaya koydu. Ekip, alpha-synuclein adlı toksik proteinin anormal biçimde ClpP adlı bir enzimle bağlanarak bu enzimin görevini bozduğunu ve sonuçta hücresel enerji santralleri olan mitokondrilerde işlev kaybına yol açtığını gösterdi. Mitokondri hasarı yaygın nörodejenerasyona ve dopamin üreten nöron kaybına katkıda bulunuyor.
Parkinson mekanizması: alpha-synuclein ve ClpP
ClpP, hücre içindeki protein kalitesini korumaya yardımcı olan bir enzimdir; bozulmuş proteinleri temizlemek ve mitokondri işlevini sürdürmekte rol oynar. Araştırma, alpha-synuclein’in ClpP’ye bağlanmasının bu koruyucu işi engellediğini; bunun da mitokondri solması, artan inflamasyon ve nöron ölümüyle sonuçlandığını ortaya koydu. Basitçe söylemek gerekirse, alpha-synuclein ClpP’yi ‘anımsızlığa’ uğratarak hücrenin enerji üretme kapasitesini baltalıyor.
Bunu tersine çevirmek için ekip CS2 adlı küçük bir bileşik geliştirdi. CS2, alpha-synuclein’i ClpP’den uzaklaştıran bir ‘cıvıltı’ (decoy) olarak çalışıyor; böylece ClpP eski işlevine dönerek mitokondri sağlığının toparlanmasına izin veriyor. Yayımlanan çalışmada CS2, insan beyin dokusu örneklerinde, hasta kaynaklı nöronlarda ve fare modellerinde inflamasyonu azalttı ve motor ile bilişsel performansta düzelme sağladı.
Çalışmanın kıdemli yazarı Xin Qi ve ekip, önümüzdeki beş yılda çalışmayı insan klinik denemelerine yaklaştırmayı hedefliyor: ilaç optimizasyonu, güvenlik ve etkinlik testleri ile hastalık seyrini izleyebilecek biyobelirteçlerin tanımlanması planlanıyor. Yazarlar, stratejinin semptomları yönetmekten ziyade hastalığın temel mekanizmasını hedeflediğini, bu yüzden Parkinson tedavisinde yeni bir yön vaat ettiğini belirtiyorlar.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260120095111.htm
- dx.doi.org/10.1186/s13024-025-00918-w
- www.parkinson.org/Understanding-Parkinsons/Statistics
