Güneş benzeri bir yıldız aylarca karardı; izleyenler olayı, yıldızın önünden geçen geniş bir disk olarak yorumladı. Gemini South’un yeni GHOST spektrografı, diskteki demir ve kalsiyum rüzgarlarını doğrudan ölçerek olayı çözmemize yardımcı oldu.
Eylül 2024’te J0705+0612 adlı, Dünya’dan yaklaşık 3000 ışık yılı uzaklıktaki Güneş benzeri bir yıldız aniden parlaklığının yaklaşık kırkta birine düştü ve bu durum Mayıs 2025’e kadar sürdü. Olayın nadirliği ve şiddeti, astronomları hızlı bir gözlem kampanyası başlatmaya yöneltti; amaç, kararmanın arkasındaki nesneyi ve bileşimini belirlemekti.
Diskin içindeki metal rüzgarları
Takım, Gemini South teleskobundaki yeni yüksek çözünürlüklü optik spektrograf GHOST ile olayı spektroskopik olarak inceledi. GHOST verileri, karartmanın perdeleyen yapısının gaz ve tozdan oluşan devasa bir bulut olduğunu ve içinde demir ile kalsiyum gibi ağır elementlerin buharlaştığını gösterdi. Ölçümler, diskin içindeki gazın üç boyutlu hareketlerinin doğrudan izlenmesine ve metalik rüzgar hızlarının belirlenmesine olanak verdi — bu, benzer bir sistemde ilk kez yapılan bir gözlemdi.
Verilere göre bulut yıldızdan yaklaşık iki milyar kilometre (1,2 milyar mil) uzakta yer alıyor ve çapı yaklaşık 200 milyon kilometre (120 milyon mil). Bulutu bir arada tutan, sisteme uzak bir yörüngede dönen ikincil bir cisim olmalı; gözlemler, bu cismin Jüpiter’in birkaç katı kütlesinde — hatta daha büyük — olduğunu gösteriyor. Eğer cisim bir yıldız ise yapı bir circumsecondary (ikincil çevresel) disk; gezegen ise circumplanetary (gezegene bağlı) disk olarak sınıflanıyor.
Araştırma ekibi, sistemin yaşının iki milyar yılı aştığını — dolayısıyla disk materyalinin genç sistem artığı olmasının olası olmadığını — vurguluyor. Bunun yerine en makul açıklamalardan biri, dış bölgedeki iki gezegenin yıkıcı bir çarpışması sonucu ortaya çıkan devasa toz, kaya ve gaz bulutunun daha küçük bir nesne etrafında toplanıp disk biçimini alması. Ayrıca arşiv verileri 1937 ve 1981’de benzer kararmalar saptandığını ve bunların 44 yıllık periyodik bir olaya işaret ettiğini gösteriyor. Bulgular The Astronomical Journal’da yayımlandı ve NOIRLab/Gemini gözlemevi ekipleri önemli rol oynadı.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- noirlab.edu/public/news/noirlab2602
- dx.doi.org/10.3847/1538-3881/ae1fd9
- www.gemini.edu/instrumentation/ghost
