Binlerce yıl önce insanların taşıdığı patates, Four Corners bölgesinin dışında da yayıldı. Araştırma, taş aletlerde bulunan nişasta kalıntıları ve genetik verilerin bu erken taşımayı desteklediğini gösteriyor.
Yeni bir PLOS One çalışması, 10.900 takvim yıl öncesine kadar uzanan kanıtlarla, insanların Four Corners (Colorado, Utah, Arizona, New Mexico kesişimi) bölgesinde patates taşıdığını ve bu yolla bitkinin doğal yayılımının ötesine geçtiğini öne sürüyor. Araştırma lisanslı ekip tarafından yönetildi ve baş yazar Lisbeth Louderback (Utah Üniversitesi) ile Cynthia Wilson gibi araştırmacıları içeriyor.
Patatesin Antik Yolculuğu
Araştırmacılar 14 arkeolojik siteden toplanan taş aletlerin yüzeylerini inceleyerek, bitki işlemeye bağlı küçük nişasta tanelerini tanımladı. Bu izlerden dokuz sitede Four Corners patatesi (Solanum jamesii) ile uyumlu nişastalar bulundu; bazı buluntuların yaşları 10.900 cal BP’ye kadar gidiyor. Bu bulgular, bitkinin yalnızca rastgele tüketilmediğini, tekrar eden kullanım ve taşımayı işaret ediyor.
Çalışma metinindeki genetik veriler de başka bir destek sağlıyor: günümüzde Utah ve Colorado civarında yaşayan bazı Solanum jamesii popülasyonları, genetik olarak daha güneye ait köken işaretleri gösteriyor. Bu bulgu, insanların bitkiyi güneyden kuzeye taşıdıklarını ve böylece bitkinin dağılımını genişlettiklerini destekliyor.
Ayrıca ekip, 15 Navajo (Diné) büyüğüyle görüşmeler yaptı; bu sözlü kaynaklar bitkinin günümüzde hâlâ bilindiğini, yenip törenlerde ve ilaç amaçlı kullanıldığını doğruluyor. Araştırmacılar, tekrarlı kullanım ve insan kaynaklı taşımayı erken evcilleştirme belirtileri olarak yorumluyor ve bulguların hem biyolojik hem kültürel süreklilikleri ortaya koyduğunu belirtiyor.
Çalışma, National Science Foundation (Award BCS-1827414) tarafından desteklendi; ek destek Red Butte Garden ve Natural History Museum of Utah tarafından sağlandı. Yazarlar, bu tür çok disiplinli yaklaşımların bitki evcilleşmesinin ilk aşamalarını ve insan-bitişki etkileşimlerini aydınlatmada etkili olduğunu vurguluyor.
