Yeni bir çalışma, JWST’nin erken evrende gördüğü en tuhaf bulguların ortak açıklamasının “karanlık yıldızlar” olabileceğini öne sürüyor. Karanlık yıldızlar, aşırı parlak “mavi canavar” galaksilerden beklenmedik derecede büyük erken dönem kara deliklere ve “küçük kırmızı noktalar”a kadar üç muammayı tek bir çatı altında toplayabilir.
James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) kozmik şafak dönemine ilişkin gözlemleri, astronomların uzun süredir kullandığı bazı senaryoları zorluyor: Aşırı parlak ve kompakt “mavi canavar” galaksiler, yaşına göre fazla iri görünen süper kütleli kara delikler ve X-ışını beklenirken sessiz kalan “küçük kırmızı noktalar” (LRD’ler). Colgate Üniversitesi’nden Cosmin Ilie liderliğindeki ekip, bu üç sürprizin olası ortak paydasının “karanlık yıldızlar” olabileceğini savunuyor.
Karanlık yıldızlar: tek fikir, üç bilmece
Araştırmacılara göre evrenin ilk yıldızları, karanlık maddenin yoğun olduğu bölgelerde—özellikle “mikrohalo” denen küçük karanlık madde yapılarının merkezlerinde—doğmuş olabilir. Bu dönemde hidrojen ve helyum bulutları soğuyup çökerken, nadir koşullarda yıldızların yalnızca nükleer füzyonla değil, karanlık madde parçacıklarının yok olması (anihilasyon) sırasında açığa çıkan enerjiyle de beslenmesi mümkün olabilir. “Karanlık yıldız” adı verilen bu varsayımsal nesneler, çok kısa sürede olağanüstü kütlelere erişebilecekleri için erken evrenin parlaklığını ve beklenmedik yapılarını etkileyebilir.
Çalışma, JWST’nin ortaya çıkardığı “mavi canavar” galaksilerin simülasyonların öngörmediği kadar parlak, kompakt ve tozsuz görünmesine dikkat çekiyor. Yazarlar, karanlık yıldızların bu tür sistemlerde ışık bütçesini hızla yükseltebilecek bir mekanizma sağlayabileceğini; dolayısıyla bu galaksilerin “çok erken, çok parlak” olma halini daha anlaşılır kılabileceğini öne sürüyor.
İkinci muamma, çok erken zamanda zaten devasa görünen süper kütleli kara delikler. Makaleye göre karanlık yıldızlar, büyüyüp çöktüklerinde süper kütleli kara delik “tohumları” üretebilir ve böylece bazı galaksilerin merkezinde neden bu kadar kısa zamanda bu kadar büyük kara delikler belirdiğine dair bir yol sunabilir. Metinde özellikle UHZ1 gibi örneklerin, normal yıldız kökenli senaryolarda zor açıklanan bir “tohum” problemine işaret ettiği vurgulanıyor.
Üçüncü başlık ise “küçük kırmızı noktalar”: kozmik şafakta görülen, kompakt, tozsuz ama şaşırtıcı biçimde az X-ışını yayan kaynaklar. Araştırmacılar, karanlık yıldız çerçevesinin bu nesnelerin özellikleriyle de bağdaşabilecek bir açıklama alanı açtığını belirtiyor. Çalışma ayrıca önceki adaylara ek olarak, JADES-GS-13-0 spektrumunda ayırt edici bir helyum soğurma izine dair bulguların tartışıldığını aktarıyor.
Karanlık yıldızlar henüz doğrudan doğrulanmış değil. Ancak eğer doğrulanırlarsa, yalnızca erken evreni anlamakla kalmayıp karanlık maddenin doğasına dair ipuçları da sağlayabilecekleri; yani gökbilim gözlemleriyle parçacık fiziğini birbirine bağlayan yeni bir pencere açabilecekleri ifade ediliyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- ScienceDaily – Colgate University: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260128075355.htm
- İlgi makalesi (Universe, 2025) DOI: https://doi.org/10.3390/universe12010001
