Yeni bir çalışma, Low Earth Orbit’te (LEO) uzayçöpü ve yoğun trafik yüzünden felaket eşiğinin sandığımızdan yakın olduğunu söylüyor. Araştırmacılara göre güçlü bir güneş fırtınası kontrol ve yön bulma sistemlerini aksatırsa, LEO’da büyük bir çarpışma zinciri sadece 2,8 gün içinde başlayabilir.
Low Earth Orbit (LEO), yani alçak Dünya yörüngesi, internet ve gözlem uydularının çoğunun çalıştığı “yakın uzay” bölgesi. Ancak Universe Today’nin aktardığı ve arXiv’de ön baskı (preprint) olarak yayımlanan yeni bir çalışma, bu bölgenin giderek daha kırılgan bir sisteme dönüştüğünü öne sürüyor. Princeton’da araştırmacı olan Sarah Thiele ve ekip arkadaşları, mega takımyıldızların (binlerce uyduluk ağlar) sürekli manevralarla ayakta kaldığını vurguluyor.
Çalışmaya göre LEO’da uyduların birbirine 1 kilometreden daha fazla yaklaşması şaşırtıcı derecede sık yaşanıyor: tüm mega takımyıldızlar ölçeğinde bu “yakın geçişler” ortalama her 22 saniyede bir gerçekleşiyor. Starlink içinde ise yaklaşık her 11 dakikada bir benzer bir durum oluşuyor. Bu yüzden Starlink uyduları, çarpışma riskini azaltmak için yılda ortalama 41 kez yörünge düzeltmesi yapmak zorunda kalıyor.
Uzayçöpü riskini büyüten güneş fırtınaları
Araştırmacıların asıl dikkat çektiği “uç durum” ise güneş fırtınaları. Bu olaylar iki yoldan kritik sorun yaratabiliyor: Birincisi, üst atmosferi ısıtıp şişirerek sürtünmeyi artırıyor; uydular daha hızlı irtifa kaybediyor, konum belirsizliği büyüyor ve daha fazla kaçınma manevrası gerekiyor. İkincisi ve daha tehlikelisi, seyrüsefer ile haberleşme sistemlerini bozarak uyduların gerçek zamanlı komut almasını veya kendini yönetmesini engelleyebilmesi. Bu ikisi bir araya geldiğinde, kalabalık yörüngede “kontrollü trafik” kısa sürede kontrolden çıkabiliyor.
Ekip, bu hızlanan riski göstermek için “Collision Realization and Significant Harm (CRASH) Clock” adını verdikleri bir ölçüm öneriyor. Hesaplarına göre, Haziran 2025 itibarıyla kaçınma manevralarına yönelik komut-kontrol yeteneğinin tamamen kaybedilmesi halinde LEO’da “felaket düzeyi” bir çarpışmanın gerçekleşmesi ortalama 2,8 gün sürüyor. 2018’de ise (mega takımyıldızlar bugünkü kadar büyümemişken) benzer koşullarda bu sürenin yaklaşık 121 gün olduğu belirtiliyor. Ayrıca sadece 24 saatlik kontrol kaybında bile büyük bir çarpışma olasılığının %30 seviyesine çıkabildiği ifade ediliyor.
Bu tür bir büyük çarpışma, kamuoyunda “Kessler sendromu” diye bilinen zincirleme çarpışma-debris birikimi riskini tetikleyebilir: parça sayısı arttıkça yeni çarpışmaların olasılığı da artar ve yörünge uzun süre tehlikeli hâle gelir. Araştırmanın mesajı, bu senaryonun “on yıllar” içinde oluşan bir tehdit olmanın ötesinde, bir güneş fırtınasıyla “günler” ölçeğinde başlayabilecek bir kriz olabileceği. Üstelik güneş fırtınaları için uyarı süresinin çoğu zaman 1–2 günle sınırlı olduğu, dolayısıyla operatörlerin hareket alanının daraldığı vurgulanıyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Universe Today — “Low-Earth orbit is just 2.8 days from disaster” (28 Ocak 2026)
- arXiv (ön baskı) — Sarah Thiele ve çalışma arkadaşlarının mega takımyıldızlar, güneş fırtınaları ve CRASH Clock hesaplarını içeren makalesi
