Yeni bir çalışma, torun bakımı yapan büyükanne ve büyükbabaların bilişsel performansının daha iyi olabileceğini gösteriyor. Araştırmaya göre torun bakımı, hafıza ve sözel becerilerle ilişkili; üstelik bu bağ, bakımın sıklığından veya türünden çok “bakım veren rolde olma” durumuyla bağlantılı görünüyor.
Torun bakımı, ailelere pratik destek sağlamanın ötesinde, büyükanne ve büyükbabalar için beklenmedik bir “beyin avantajı” da sunuyor olabilir. American Psychological Association tarafından duyurulan ve Psychology and Aging dergisinde yayımlanan araştırma, torunlarına bakım veren büyük ebeveynlerin hafıza ve sözel akıcılık testlerinde daha yüksek puan aldığını bildiriyor.
Biliş
Tilburg University’den Flavia Chereches ve ekibi, English Longitudinal Study of Ageing veri setinden 2.887 büyükanne ve büyükbabanın bilgilerini inceledi. Katılımcıların yaş ortalaması 67’ydi ve 2016-2022 arasında üç farklı dönemde anketler ile bilişsel değerlendirmeler yapıldı. Katılımcılara, son bir yıl içinde torun bakımı yapıp yapmadıkları ve yaptılarsa bunun ne tür faaliyetleri kapsadığı da soruldu.
Bakım faaliyetleri oldukça geniş bir yelpazeyi içeriyordu: gece torunla kalma, hasta torunla ilgilenme, oyun ve serbest zaman etkinlikleri, ödev desteği, okula/aktivitelere götürüp getirme, yemek hazırlama gibi rutin destekler. Sonuçlara göre torun bakımı yapanlar, bakım yapmayanlara kıyasla hafıza ve dil/sözel beceriyle ilişkili ölçümlerde daha iyi performans gösterdi. Araştırmacılar bu farkların yaş, genel sağlık gibi etkenler hesaba katıldığında da korunduğunu belirtiyor.
Dikkat çeken bulgu ise şu: Etki, bakımın ne kadar sık yapıldığına ya da tam olarak hangi tür bakım verildiğine güçlü biçimde bağlı görünmüyor. Araştırmacılara göre belirleyici olan, “bakım veren büyükanne/büyükbaba” rolünün kendisi olabilir. Çalışma ayrıca, büyükannelerde zaman içinde bilişsel gerilemenin bakım veren grupta daha az gözlendiğini raporluyor.
Öte yandan ekip, aile ortamının niteliğinin önemli olabileceğini vurguluyor: Bakımın gönüllü ve destekleyici bir aile ikliminde yapılması ile stresli, zorunlu ya da yük gibi hissedilen bir bakım deneyiminin etkileri aynı olmayabilir. Bulguların farklı örneklemlerle tekrarlanması ve aile dinamiklerinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiği belirtiliyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- American Psychological Association — ScienceDaily duyurusu: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260128230518.htm
- Akademik makale (DOI): https://doi.org/10.1037/pag0000958
