Chalmers University of Technology ve Oslo University Hospital araştırmacıları, Parkinson’s hastalığını belirtiler başlamadan yıllar önce yakalayabilecek bir Parkinson’s kan testi için erken biyolojik izler buldu. Bulgular, bu izlerin kanda ancak kısa bir “erken pencere” sırasında ölçülebildiğini ve önümüzdeki 5 yıl içinde sağlık sistemlerinde test edilmeye başlanabileceğini gösteriyor.
İsveç’te Chalmers University of Technology liderliğinde ve Norveç’te Oslo University Hospital ortaklığıyla yürütülen bir çalışma, Parkinson’s hastalığının en erken evresinde ortaya çıkan bazı biyolojik işaretleri (biyobelirteçleri) tanımladı. Araştırmacılara göre bu erken değişimler, beyin hücrelerindeki büyük hasar oluşmadan önce kanda ölçülebilir izler bırakıyor; ancak bu izler uzun süre kalmıyor.
Parkinson’s: erken bir pencere ve ölçülebilir iz
Çalışmanın dikkat çektiği nokta, Parkinson’sin motor belirtileri (titreme, hareketlerde yavaşlama gibi) ortaya çıktığında, ilgili sinir hücrelerinin önemli bir kısmının zaten zarar görmüş olabileceği. Ekip, bu nedenle hastalığın “sessiz” ilerlediği dönemde yakalanmasının hem erken tanı hem de hastalık ilerlemesini yavaşlatabilecek tedavileri araştırmak için kritik olduğunu vurguluyor.
Araştırmacılar, erken evrede iki temel biyolojik sürece odaklandı: DNA hasar onarımı (hücrenin genetik hasarı tespit edip düzeltme sistemi) ve hücresel stres yanıtı (hücrenin enerji ve kaynaklarını koruma/onarım mekanizmalarına yönlendirdiği savunma modu). Makine öğrenmesi ve gelişmiş analizlerle, bu iki alanla ilişkili gen etkinliğinde ayırt edici bir “imza” saptandı.
Önemli bir ayrıntı: Bu gen etkinliği örüntüsü, yalnızca Parkinson’sin erken (prodromal) dönemindeki kişilerde görülürken; sağlıklı bireylerde ve artık motor belirtileri gelişmiş hastalarda aynı şekilde ortaya çıkmadı. Bu durum, kandan tarama yapmayı mümkün kılabilecek bir fırsat penceresine işaret ediyor.
Ekip, bu yaklaşımın beyin görüntüleme ya da omurilik sıvısı gibi daha zor erişilen yöntemlere kıyasla, kan örneği üzerinden daha geniş ölçekli ve maliyet-etkin taramaların önünü açabileceğini düşünüyor. Araştırmacılar, bu bulguların geliştirilmesiyle yaklaşık beş yıl içinde erken evre Parkinson’si yakalamaya dönük kan testlerinin sağlık sistemlerinde denenmeye başlanabileceğini öngörüyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- ScienceDaily – Chalmers University of Technology: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260129080424.htm
- Bilimsel makale (npj Parkinson’s Disease) DOI: https://doi.org/10.1038/s41531-025-01194-7
