Yeni bir çalışma, placebo etkisiyle ilişkili ödül devresi etkinliğinin aşı sonrası antikor düzeyleriyle bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Araştırmacılar, beynin motivasyon ve beklentiyle ilgili bölgelerini daha iyi “devreye sokabilen” kişilerde daha güçlü bağışıklık yanıtı ölçtü.
Olumlu beklentiler, bedenin savunma sistemini sandığımızdan daha doğrudan etkileyebilir. Nature Medicine’da yayımlanan yeni bir insan çalışması, beynin ödül sistemiyle bağlantılı placebo-ilişkili aktivitenin, aşıdan sonra kanda ölçülen antikor artışıyla ilişkili olduğunu bildiriyor.
Placebo etkisi ve ödül devresi
Tel Aviv University’den Talma Hendler ve ekibi, sağlıklı gönüllülerde “nörogeribildirim” (neurofeedback) adı verilen bir yöntem kullandı. Bu teknikte katılımcılar, beyin görüntülemesiyle gerçek zamanlı sunulan sinyaller sayesinde belirli beyin bölgelerinin aktivitesini artırmayı öğreniyor. Çalışmada 85 kişi, ya ödül ağına ya da farklı bir beyin ağına yönelik eğitim aldı; bir grup ise eğitim almadı.
Son eğitim oturumunun hemen ardından katılımcılara hepatit B aşısı yapıldı. Araştırmacılar, aşı öncesi ve aşıdan sonra iki ayrı zamanda kandaki antikor seviyelerini ölçtü. Analizler, eğitim sırasında ödül ağının parçası olan ventral tegmental area (VTA) aktivasyonunu daha yüksek tutabilen katılımcıların, aşıya karşı daha fazla antikor ürettiğini ortaya koydu.
Peki VTA aktivasyonunu yükseltmeye ne yardımcı oldu? Araştırmaya göre en etkili zihinsel strateji, görsel canlandırma gibi içeriklerden ziyade “pozitif beklenti” kurmaktı. Ekip bu bulguyu, kişinin etkili olacağına inandığı bir müdahalenin daha iyi hissettirebilmesiyle bilinen placebo etkisiyle ilişkilendiriyor.
Öte yandan çalışma, “ödül ağı eğitimi alan grup” ile diğer eğitim grupları arasında net bir bağışıklık farkı gösteremedi. Araştırmacıların da vurguladığı gibi nörogeribildirim görevinin kendisi ödüllendirici olabildiği için, farklı eğitimlerin her ikisi de VTA’yı aktive etmiş olabilir. Bu nedenle uzmanlar, daha büyük örneklemlerle, doğrudan VTA’yı hedefleyen ve onu özellikle devre dışı bırakan kontrol koşulları içeren yeni çalışmalarla sonucun doğrulanması gerektiğini söylüyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Nature Medicine: Upregulation of reward mesolimbic activity and immune response to vaccination: a randomized controlled trial (19 Ocak 2026) https://www.nature.com/articles/s41591-025-04140-5
- Nature Medicine: Activation of the reward system boosts innate and adaptive immunity (4 Temmuz 2016) https://www.nature.com/articles/nm.4133
- Nature Communications: Modulation of anti-tumor immunity by the brain’s reward system (13 Temmuz 2018) https://www.nature.com/articles/s41467-018-05283-5
- Nature Medicine Commentary: Placebo effect influences vaccine responses (19 Ocak 2026) https://doi.org/10.1038/s41591-025-04168-7
