Written by AÇIK BİLİM• 31 Ocak 2026• 21:31• Yaşam Bilimleri

Sodyum: Sessiz Azaltım Binlerce Hayat

Yeni modelleme çalışmaları, sodyum miktarını günlük gıdalarda küçük ve fark edilmez biçimde azaltmanın kalp krizi ve felç riskini düşürebileceğini gösteriyor. Fransa ve Birleşik Krallık verilerine dayanan analizlere göre sodyum azaltımı, insanların yeme alışkanlıklarını değiştirmeden toplum genelinde önemli sağlık kazanımları sağlayabilir.

Günlük hayatta sık tükettiğimiz ekmek, paketli ürünler ve dışarıdan söylenen yemeklerde yapılacak küçük sodyum (tuz) azaltımları, toplum sağlığında büyük bir fark yaratabilir. American Heart Association tarafından aktarılan ve Hypertension dergisinde yayımlanan iki yeni modelleme çalışması, Fransa ve Birleşik Krallık’ta bu tür “sessiz” reformülasyonların kalp-damar hastalıklarını azaltabileceğine işaret ediyor.

Sodyum azaltımı neden etkili?

Araştırmacıların vurguladığı temel nokta şu: Bu yaklaşım, tek tek bireylerin davranış değiştirmesine dayanmadığı için daha güçlü olabilir. Sodyum alımı yüksek olduğunda hipertansiyon (yüksek tansiyon) riski artıyor; hipertansiyon da kalp krizi, felç ve diğer kalp-damar sorunlarıyla yakından ilişkili. Gıdaların içeriği küçük oranlarda değiştiğinde, bireysel düzeyde tansiyondaki düşüş küçük kalsa bile, nüfusun tamamına yayıldığında etkisi büyüyebiliyor.

Fransa: Çalışmalardan biri, Fransa’da baget ve benzeri ekmeklerde hedeflenen sodyum azaltımını ele aldı. Model, ekmek tüketimi değişmeden hedeflere tam uyum sağlanırsa kişi başına günlük tuz alımının yaklaşık 0,35 gram düşebileceğini hesapladı. Bu küçük düşüşün, ülke genelinde yıllık ölüm oranlarında %0,18 azalma (modelde 1.186 daha az ölüm) ve kalp hastalığı ile felç nedeniyle hastaneye yatışlarda da ölçülebilir düşüşlerle ilişkili olabileceği öngörüldü. Çalışmanın dikkat çeken ayrıntısı, bu değişikliğin toplum tarafından “fark edilmeden” gerçekleşebilmesi.

Birleşik Krallık: İkinci analiz, Birleşik Krallık’ın 2024 sodyum azaltım hedefleri tam olarak tutturulursa ortalama günlük tuz alımının yaklaşık 6,1 gramdan 4,9 grama inebileceğini, bunun da kişi başına %17,5 düşüş anlamına geldiğini belirtiyor. Modellemeye göre bu düzeyde bir azalma, 20 yılda yaklaşık 103.000 iskemik kalp hastalığı vakasını ve yaklaşık 25.000 iskemik felci önleyebilir. Ayrıca yaşam kalitesi kazanımları (QALY) ve sağlık sistemi maliyetlerinde azalma (NHS için yaklaşık 1 milyar sterlin) öngörülüyor.

Uzmanlara göre bu sonuçlar, hükümetler, gıda üreticileri ve halk sağlığı kurumlarının birlikte çalıştığı, hedeflerin güçlendirildiği ve uygulamanın takip edildiği sodyum azaltım politikalarının uzun vadede büyük fayda yaratabileceğini gösteriyor. World Health Organization yetişkinler için günlük sodyum tüketimini 2.000 mg altında tutmayı önerirken, American Heart Association üst sınır olarak 2.300 mg’ı; ideal hedef olarak da birçok yetişkin için 1.500 mg’ı işaret ediyor. Araştırmaların ortak mesajı ise net: Küçük ve görünmez sodyum kesintileri, büyük ölçekli sağlık kazanımlarına dönüşebilir.