Alzheimer’s için geliştirilen pahalı ilaçlar kadar, hatta bazı ölçütlerde daha etkili bir seçenek daha var: bakım verenlere yönelik destek. Bilgisayar simülasyonuna dayanan yeni bir çalışma, bakım koordinasyonu ve “care navigator” desteğinin Alzheimer’s hastalarında yaşam kalitesini artırırken sağlık harcamalarını da ciddi ölçüde azaltabileceğini öne sürüyor.
Alzheimer’s ve diğer demans türleriyle yaşayan kişilerin bakımında, en büyük farkı bazen doğrudan hastaya verilen tedavi değil, bakım verenin güçlendirilmesi yaratabiliyor. Alzheimer’s and Dementia: Behavior & Socioeconomics of Aging dergisinde 5 Şubat’ta yayımlanan bir çalışma, bakım verenleri destekleyen programların, bir Alzheimer’s ilacı olan lecanemab ile kıyaslandığında daha yüksek “değer” skoru üretebileceğini ve sağlık sistemi açısından daha düşük maliyetle daha geniş etki sağlayabileceğini bilgisayar simülasyonlarıyla hesapladı.
Araştırmacılar, gerçek kişiler üzerinde uzun yıllar sürecek ve çok pahalıya mal olacak doğrudan karşılaştırmalar yerine matematiksel bir model kullandı. Model, lecanemab denemesine katılanlara benzer özelliklerde 1.000 kişilik, ortalama 71 yaşında “sanal” bir grubu izledi ve üç senaryoyu değerlendirdi: 18 ay lecanemab, işbirlikçi (collaborative) bakım programı ya da ikisinin birlikte uygulanması. Hesaplamalar; ölüm oranları, demansın evrelerine göre maliyetler ve yaşam kalitesi gibi ulusal verilerle desteklendi.
Alzheimer’s: bakım programları ne kazandırıyor?
Simülasyona göre lecanemab, “alışılagelmiş bakım” ile kıyaslandığında yaşam süresini ortalama 0,17 yıl uzatıyor ve uzun süreli bakıma (ör. bakım evi/nursing home) geçişi 0,17 yıl geciktiriyor. Buna karşın işbirlikçi bakım programları yaşam süresini uzatmasa da, kişilerin bakım evine geçişinden önce evde geçirdiği süreyi ortalama 0,34 yıl artırıyor. İlacın bu programlara eklenmesi, bakım evine geçişi ayrıca 0,16 yıl daha erteleyebiliyor.
Maliyet tarafında fark daha belirgin: Çalışma, ABD ölçeğine uyarlandığında, 2024’te uygun olan herkesin bu müdahaleleri alması varsayımıyla, işbirlikçi bakımın toplamda 300 milyar dolarlık sağlık harcaması tasarrufu üretebileceğini; lecanemabın ise toplamda 39,5 milyar dolarlık ek maliyete yol açabileceğini tahmin ediyor. Araştırmacılar ayrıca, lecanemab için uygun olabilecek kişi sayısını yaklaşık 1 milyon; demans bakım programlarına uygun olabilecekleri ise 6 milyondan fazla olarak değerlendiriyor. İlacın liste fiyatı yıllık 26.500 dolar; ancak bireysel maliyetlerin sigorta ve diğer etkenlere göre değişebileceği not ediliyor.
Uzmanlar, bu tarz simülasyonların güçlü bir fikir verdiğini ancak dikkatli yorumlanması gerektiğini vurguluyor: Sonuçlar gerçek hayatta, ileriye dönük (prospektif) çalışmalarla test edilmeli. Yine de bulgular, demans vakaları artarken sınırlı uzman kapasitesi ve parçalı sağlık sistemi içinde, bakım koordinasyonunu iyileştiren programların hem aileler hem de sistem için önemli bir kaldıraç olabileceğine işaret ediyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- doi.org/10.1002/bsa3.70054
- www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2212948
- www.cms.gov/priorities/innovation/innovation-models/guide
- www.sciencenews.org/article/new-alzheimers-drug-market-brain
- www.sciencenews.org/article/dementia-baby-boomers-increase-2060
