Written by AÇIK BİLİM• 05 Şubat 2026• 22:32• Yaşam Bilimleri

Bonobo Kanzi ve Pretend Becerisi

Bonobo Kanzi, bir pretend “çay partisi” deneyinde görünmez meyve suyu ve hayali üzümlerin nerede olduğunu takip ederek araştırmacıları şaşırttı. Science’ta yayımlanan bulgular, insan dışı insansı maymunların “şimdi ve burada”nın ötesinde zihinsel temsiller kurabildiğine dair tartışmayı güçlendiriyor.

İnsanların hayal kurma gücünün primatlara özgü tek ayrıcalık olmayabileceğine dair yeni bir işaret var. Bonobo Kanzi, araştırmacıların kurduğu bir pretend (mış gibi yapma) oyununda görünmez “meyve suyu” ve hayali “üzümler” ile ilgili sorularda beklenenden iyi performans gösterdi. Çalışma 5 Şubat’ta Science dergisinde raporlandı.

Pretend testinde Kanzi ne yaptı?

Deneyin temel fikri basitti: Bir deneyci, içi boş ve şeffaf bir sürahiden iki bardağa “meyve suyu döküyormuş” gibi yaptı. Ardından bardaklardan birinin hayali içeriğini geri sürahiye boşaltıyormuş gibi davranıp Kanzi’ye hangi bardakta hâlâ “meyve suyu” kaldığını sordu. Kanzi bu soruya denemelerin %68’inde doğru yanıt verdi; bu oran şans seviyesinin üzerinde.

Araştırmacılar, bu başarının yanlış bir ipucundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için ek bir kontrol yaptı: Kanzi’ye bir bardakta gerçek portakal suyu, diğerinde ise “pretend” meyve suyu sunuldu. Kanzi neredeyse %80 oranında gerçek meyve suyunu seçti. Bu sonuç, Kanzi’nin ödülü ayırt edebildiğini ve oyundaki “mış gibi” koşulu ile gerçek koşulu karıştırmadığını düşündürüyor.

Benzer bir düzenek bu kez hayali üzümlerle tekrarlandığında da Kanzi’nin pretend yiyeceğin “nerede” olduğuna dair bir temsil tuttuğuna işaret eden sonuçlar alındı. Çalışmayı yürüten ekipten University of St Andrews’ten Amalia Bastos ve Johns Hopkins University’den Christopher Krupenye, bu tür becerilerin insansı maymunların yalnızca anlık uyaranlara tepki vermediğini, bazen olmayan şeyleri de zihinde “varmış gibi” ele alabileceğini öne sürüyor.

Araştırmaya dahil olmayan University of Mohammad VI Polytechnic’ten bilişsel bilimci Cathal O’Madagain ise hayal gücünün icat ve yenilikle yakından ilişkili olduğuna dikkat çekiyor: Eğer hayvanlar gerçekten insanlara benzer biçimde senaryo kurabiliyorsa, alet kullanımını yalnızca tesadüfi keşiflerle açıklamak yeterli olmayabilir. Ekip, bir sonraki adımda Kanzi gibi doğumdan itibaren insan ortamında yetiştirilmemiş diğer maymunların da aynı pretend testlerinden geçip geçemeyeceğini araştırmayı planlıyor.