Chang’e-6’nin getirdiği Ay örnekleri, SPA adlı dev çarpmanın Ay’ın iç yapısını sanılandan daha derinden etkilediğini gösteriyor. Araştırmacılar, Chang’e-6 bazaltlarında görülen ağır potasyum izotopu imzasını bu çarpışma sırasında yaşanan uçucu element kaybıyla ilişkilendiriyor.
Çin’in Chang’e-6 (CE6) göreviyle Ay’ın en büyük ve en eski çarpma havzası olan South Pole-Aitken (SPA) Bölgesi’nden getirilen kaya örnekleri, Ay’ın geçmişindeki dev bir çarpışmanın izlerini yeniden gündeme taşıdı. Chinese Academy of Sciences çatısı altındaki Institute of Geology and Geophysics of the Chinese Academy of Sciences (IGGCAS) liderliğindeki ekip, bu örneklerin kimyasal “parmak izinin” Ay’ın iç kısımlarına kadar uzanan bir dönüşüme işaret ettiğini bildiriyor.
Chang’e-6 ve SPA izleri
Ekip, CE6 ile gelen bazalt parçalarındaki potasyum (K) izotoplarını yüksek hassasiyetli ölçümlerle inceledi. Potasyum, “orta derecede uçucu” bir element: aşırı ısı altında kısmen buharlaşabiliyor. Büyük çarpışmalar sırasında sıcaklıklar yükseldiğinde potasyumun izotop oranları değişebiliyor; geride kalan kayaçlar, olayın şiddetine dair kalıcı bir kimyasal kayıt taşıyabiliyor.
Çalışmaya göre CE6 bazaltlarının potasyum izotopu bileşimi, Apollo görevlerinin topladığı Ay bazaltlarından ve Ay meteoritlerinden farklı; daha “ağır” bir izotop imzası sergiliyor. Araştırmacılar, bu farkın kozmik ışınlara uzun süre maruz kalma, magma evrimi (eriyiklerin süreç içinde değişmesi) ya da meteorit kaynaklı kirlenme gibi olasılıklarla açıklanamayacak kadar belirgin olduğunu vurguluyor.
Sonuçlar, SPA havzasını oluşturan dev çarpışma sırasında potasyum başta olmak üzere uçucu elementlerin büyük ölçekli kaybına işaret ediyor. Ekip, bu tür bir buharlaşma ve madde kaybının Ay’ın özellikle uzak tarafındaki magma üretimini azaltmış olabileceğini; dolayısıyla volkanik etkinliğin neden yakın tarafta daha yaygın görüldüğüne dair tabloya katkı sunduğunu aktarıyor. Bilgisayar benzetimleri de çarpışmanın kabuğu derinden kazıp ısıyı artırarak iç kısımlarda konveksiyonu tetikleyebileceği yorumunu destekliyor.
Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)’ta yayımlanan çalışma, tek bir dev çarpışmanın sadece yüzeyi değil, iç kimyayı ve uzun vadeli jeolojik evrimi de şekillendirebileceğini gösteriyor. Bu bakış, Ay’ın yanı sıra Güneş Sistemi’ndeki diğer kayasal gökcisimlerinde büyük çarpışmaların “iç yapı” üzerindeki rolünü anlamak için de önemli bir çerçeve sunuyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- PNAS makalesi (DOI): https://doi.org/10.1073/pnas.2515408123
- ScienceDaily kaynak sayfası: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260208011014.htm
