Yapay zeka, Roma döneminden kalma gizemli bir taş “oyun tahtası”nın nasıl oynandığını ortaya çıkarmaya yardımcı oldu. Araştırmacılar sanal oyuncularla yüzü aşkın kural senaryosunu deneyerek, taş üzerindeki aşınma izleriyle en iyi eşleşen sistemi belirledi.
Hollanda’nın Heerlen kentinde bulunan, üzerinde çapraz oluklar olan düz bir kireçtaşı parçası neredeyse 100 yıldır arkeologları düşündürüyordu: Bu gerçekten bir oyun tahtasıysa, nasıl oynanıyordu? Şimdi Leiden Üniversitesi’nden arkeolog Walter Crist ve ekibi, yapay zeka destekli simülasyonlarla bu “kayıp” oyunun kurallarını geriye dönük olarak kurgulamayı başardı.
Ekip, sanal oyuncuların yüzü aşkın olası kural setini tekrar tekrar denediği bir yöntem izledi. Amaç, ortaya çıkan oyunların, taş üzerindeki aşınma izleri ve kullanım izleriyle en iyi örtüşenini bulmaktı. Çalışma sonuçları Şubat 2026 tarihli Antiquity dergisinde raporlandı.
Yapay zeka ile aşınma izlerinden kural çıkarmak
Araştırmacılar bunun için, oyunları bir “oyun tanımlama dili” ile modelleyip sanal rakipleri karşı karşıya getirebilen Ludii sistemini kullandı. Farklı taş sayıları (örneğin 4’e 2, 3’e 2 gibi) ve farklı hamle olasılıkları denenerek, hangi kombinasyonun gerçek tahtadaki izleri üretebileceği test edildi. Ortaya çıkan oyuna Ludus Coriovalli (Coriovallum Oyunu) adı verildi ve sistem çevrimiçi olarak da oynanabilir hale getirildi.
Simülasyonların işaret ettiği en olası senaryoya göre oyun iki kişilikti: Bir oyuncu sırayla dört taşı, rakibi ise iki taşı oluklara yerleştiriyordu. Kazanan, “bloklanmadan” (hamle yapamaz hale gelmeden) en uzun süre kaçınabilen taraf oluyordu; yani oyun bir tür “engelleme” (blocking) mantığına dayanıyordu.
Bu bulgu, engelleme temelli oyunların Avrupa’da Orta Çağ’dan önce yaygın olmadığı düşüncesine de yeni bir tartışma alanı açıyor. Çalışmaya dışarıdan yorum yapan Fribourg Üniversitesi’nden arkeolog Véronique Dasen, yaklaşımı “çığır açıcı” olarak nitelendirerek, benzer yöntemlerin başka “kayıp” oyunların anlaşılmasında da kullanılabileceğini söylüyor. Öte yandan bazı uzmanlar, tahtanın arkeolojik bağlamı ve olası oyun taşları hakkında daha fazla bilgi olsaydı, oyunun Roma toplumundaki yeri ve kullanımına dair daha güçlü yorumlar yapılabileceğine dikkat çekiyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- doi.org/10.15184/aqy.2025.10264
- ludii.games/index.php
- ludii.games/details.php?keyword=Ludus%20Coriovalli
