80 yaş üstü ‘süper yaşlılar’ araştırmada APOE bakımından belirgin bir avantaja sahip bulundu. Çalışma, APOE-ε4 taşıyıcılığının daha düşük, APOE-ε2 koruyucu varyantının ise daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Vanderbilt University Medical Center liderliğindeki büyük bir gözlemsel çalışma, 80 yaş ve üstü “süper yaşlı” olarak tanımlanan kişilerin Alzheimer hastalığıyla en güçlü bağlantılı gen varyantına karşı belirgin bir genetik avantaj taşıdığını ortaya koydu. Araştırmaya göre bu grup, APOE-ε4 taşıma oranı bakımından hem Alzheimer demansı olan yaşıtlarına hem de bilişsel olarak normal yaşıtlarına göre daha düşük oranda bulundu; ayrıca koruyucu olduğu bilinen APOE-ε2 varyantını daha sık taşıyorlardı.
APOE: Risk ve Koruyucu Varyantlar
APOE (apolipoprotein E) geni, geç başlangıçlı Alzheimer riskinde bilinen en etkili genetik faktörlerden biridir. APOE-ε4 alleli taşınması Alzheimer riskini artırırken, APOE-ε2 alleli ile ilişkilendirilen bireylerde daha düşük Alzheimer riski ve koruma ilişkisi raporlanmıştır. Basitçe söylemek gerekirse, aynı genin farklı formları (alleller) hastalık riskini ya artırabilir ya da azaltabilir.
Makale, Alzheimer’s & Dementia dergisinde yayımlandı ve Alzheimer Disease Sequencing Project Phenotype Harmonization Consortium (ADSP-PHC) veri setinden yararlanarak toplam 18.080 katılımcının verilerini değerlendirdi. Çalışma bulgularına göre süper yaşlılar, Alzheimer demansı olan yaşıtlarına kıyasla APOE-ε4 taşıma olasılığı açısından %68 daha düşük; bilişsel olarak normal yaşıtlarla karşılaştırıldığında ise %19 daha düşük bir taşıyıcı oranına sahipti. Buna ek olarak süper yaşlılar, bilişsel olarak normal yaşlılara göre APOE-ε2 taşıma olasılığı açısından %28, Alzheimer demanslı katılımcılara göre %103 daha yüksek bulundu.
Çalışmayı yöneten araştırmacılar, bulguların süper yaşlı fenotipinin Alzheimer’a direnç mekanizmalarını araştırmak için değerli bir grup sunduğunu belirtiyor. Bununla birlikte çalışma gözlemsel olduğundan, genetik farklılıkların doğrudan koruyucu mekanizmalar mı yoksa başka yaşam boyu faktörlerle mi ilişkili olduğu konusunda nedensel çıkarım yapılamıyor. Araştırma ADSP-PHC aracılığıyla yürütüldü ve kısmen NIH hibe numaraları U24 AG074855, U01 AG068057 ve R01 AG059716 tarafından desteklendi.
