Araştırmacılar, kuş gribinden koalalara ve yarasalardaki beyaz burun sendromuna kadar çeşitli tehditlere karşı aşı geliştirme ve uygulama yollarını deniyor; aşı, türleri korumada önemli bir araç olabilir.
Son yıllarda vahşi hayvan popülasyonlarını tehdit eden salgınlar, bilim insanlarını aşıları koruma amaçlı kullanmanın yollarını araştırmaya yöneltti. Küçük alan çalışmaları ve saha denemeleri, belirli durumlarda aşılamanın hayvanları ciddi hastalıklardan koruyabildiğine dair umut verici işaretler veriyor; ancak geliştirme ve saha uygulaması hâlâ zorluklarla dolu.
Aşı denemeleri ve kuş gribi: Penguenlerden çıkarılan ilk dersler
H5N1 kuş gribi, 2024 yılında Güney Okyanusu’ndaki Crozet Adaları gibi uzak bölgelere ulaştığında bir araştırma ekibi genç kral penguenlerde aşı denemesi yapıyordu. Erken sonuçlar, aşılanan civcivlerin güvenli bir bağışıklık tepkisi geliştirdiğini gösterdi; ancak salgın sırasında aşılı bireylerden enfeksiyon görülmemesi nedeniyle korunmanın doğrudan kanıtı hâlâ sınırlı. Araştırmacılar tek dozun yeterliliğini ve bağışıklığın süresini ölçmek için yeni denemeler planlıyor.
Koalalarda Chlamydia pecorum için geliştirilen ve Avustralya’da onaylanan aşı, hastalığın körlük ve kısırlık yapan ağır etkilerini azaltma potansiyeli taşıyor. Ancak ağaç tepelerinde yaşayan ve geniş dağılıma sahip vahşi koalalara aşı ulaştırmak lojistik açıdan zor: yakalama, nakil ve maliyetler büyük engeller oluşturuyor.
Fil ve yarasalarda da umut verici gelişmeler var. EEHV (elephant endotheliotropic herpesvirus) için geliştirilen aşılar hayvan parklarındaki genç fil hastalıklarını hafifletmiş gibi görünüyor; beyaz burun sendromuna karşı geliştirilen oral aşılar ise çeşitli türlerde saha uygulamalarında denendi ve koruyucu etkiler kaydedildi. Uzmanlar, aşıların tek başına mucize olmadığını, ancak habitat koruma ve diğer önlemlerle birlikte güçlü bir araç sunduğunu vurguluyor.
Sonuç olarak aşılar, savunmasız türleri korumak için önemli bir yöntem olarak öne çıkıyor; yine de etkinlik, ulaşılabilirlik, maliyet ve ekolojik etkiler dikkatle değerlendirilmelidir. Araştırmacılar, güvenli, etkili ve uygulanması ölçeklendirilebilir aşılar geliştirmek için çalışmalarını sürdürüyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.nature.com/articles/s41467-025-64004-x
- www.nature.com/articles/s41467-025-64297-y
- doi.org/10.1101/2025.09.06.674613
- wwwnc.cdc.gov/eid/article/31/6/24-1558_article
- www.nature.com/articles/s41541-024-00938-5
