Asteroit Sonrası Evrimde Plankton Sürprizi

Chicxulub darbesinden sonra denizlerde evrim sandığımızdan hızlı başlamış olabilir. Yeni çalışmaya göre plankton türleri birkaç bin yıl içinde ortaya çıktı; bu, ekosistemlerin yeniden yapılanmasında “plankton”un kilit rolünü yeniden gündeme taşıyor.

Dinozorları yok eden Chicxulub asteroit çarpmasının ardından yaşamın toparlanması, tahmin edilenden çok daha hızlı başlamış olabilir. Geology dergisinde yayımlanan yeni bir analiz, deniz ekosistemlerinde ilk yeni türlerin birkaç bin yıl içinde belirdiğine işaret ediyor.

Plankton toparlanmanın zaman damgası

Araştırmanın merkezinde, planktonik foraminiferalar yer alıyor: Okyanuslarda yaşayan, mikroskobik tek hücreliler ve mineral kabukları sayesinde fosil kaydında sık görülen canlılar. Bilim insanları, Parvularugoglobigerina eugubina adlı türün fosil kaydındaki ilk görünümünü, kitlesel yok oluştan sonra “iyileşmenin başladığı” dönemi işaretleyen güvenilir bir zaman damgası olarak kullanıyor.

Geçmişte sık referans verilen bir tahmin, bu türün çarpışmadan yaklaşık 30 bin yıl sonra ortaya çıktığını öne sürmüştü. Ancak Christopher Lowery (University of Texas at Austin) ve ekibi, sedimanların (deniz tabanı çökeltilerinin) çarpışma sonrası dönemde ne kadar hızlı biriktiğini daha doğrudan ölçmeye çalıştı. Bunun için, Dünya’ya gezegenlerarası tozla neredeyse sabit hızda taşınan nadir bir izotop olan helyum-3’ü kullandılar.

Chicxulub kraterinden alınan sondaj karotları ve İtalya, İspanya ile Tunus’taki denizel birikimler dahil altı farklı bölgeden veriler bir araya getirildi. Sonuç: Sediman birikimi, önceki varsayımların öngördüğünden daha kısa sürede gerçekleşmiş görünüyor. Çalışma, P. eugubina’nın ortalama 6.400 yıl sonra belirdiğini; diğer bazı yeni planktonların ise ilk 1–2 bin yıl içinde ortaya çıktığını bildiriyor.

Bu hız, erken Paleosen’i “yavaş yavaş toparlanma” döneminden çok, boşalan ekolojik nişlerin hızlı biçimde yeniden doldurulduğu bir evrimsel atılım dönemi olarak yorumlamayı gerektiriyor. Yine de araştırmacılar, hızlı türleşmenin kitlesel yok oluşun yaralarını hemen sarmadığını vurguluyor: Ekosistemlerin tam anlamıyla toparlanması milyonlarca yıl almıştı ve dinozorlar gibi bazı gruplar geri dönmedi.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• Science News – Evolution didn’t wait long after the dinosaurs died: https://www.sciencenews.org/article/evolution-dinosaurs-chicxulub-asteroid
• Geology (DOI: 10.1130/G53313.1): https://doi.org/10.1130/G53313.1
• Global and Planetary Change (DOI: 10.1016/j.gloplacha.2025.104924): https://doi.org/10.1016/j.gloplacha.2025.104924