3.100’ü aşkın hastayı izleyen uluslararası çalışma, uzun COVID ile ilişkili brain fog şikâyetlerinin ABD’de çok daha yüksek oranlarda bildirildiğini gösteriyor. Araştırmacılara göre fark virüsten çok; kültür, damgalanma (stigma) ve ruh sağlığı/ nöroloji hizmetlerine erişimle ilgili.
Northwestern Medicine liderliğinde yürütülen geniş katılımlı bir araştırma, uzun COVID yaşayan kişilerin bildirdiği nörolojik ve psikolojik belirtilerin ülkeler arasında keskin biçimde değiştiğini ortaya koydu. Özellikle brain fog (zihinsel bulanıklık) ve ruh sağlığıyla ilişkili şikâyetler ABD’de çok daha yüksek oranlarda dile getiriliyor.
Brain fog bildirimi ülkeden ülkeye değişiyor
Çalışmada 2020-2025 arasında uzun COVID sonrası nörolojik yakınmaları süren 3.100’den fazla yetişkin; Chicago (ABD), Medellín (Kolombiya), Lagos (Nijerya) ve Jaipur (Hindistan) merkezlerinde değerlendirildi. Hastaların önemli bir bölümü ilk COVID enfeksiyonunda hastaneye yatmamıştı. Bu grupta brain fog, ABD’de hastaların %86’sı tarafından bildirilirken; Nijerya’da %63, Kolombiya’da %62 ve Hindistan’da %15 düzeyinde kaldı.
Ruh sağlığı belirtilerinde de benzer bir tablo görüldü: Hastaneye yatmayan ABD’li hastaların yaklaşık %75’i depresyon veya kaygı (anksiyete) bildirdi. Kolombiya’da bu oran yaklaşık %40’a inerken, Nijerya ve Hindistan’da %20’nin altında raporlandı.
Araştırmacılar bu farkın “Amerikalılar daha ağır hastalanıyor” anlamına gelmeyebileceği uyarısını yapıyor. Bulgular, ülkeler arasında şikâyetlerin dile getirilmesini etkileyen kültürel kabuller, stigma, sağlık okuryazarlığı ve özellikle nöroloji/ruh sağlığı hizmetlerine erişim gibi faktörlerin belirleyici olabileceğine işaret ediyor. Kıdemli yazar Dr. Igor Koralnik, bazı toplumlarda bilişsel ve duygusal belirtileri konuşmanın daha az kabul gördüğünü; bunun da raporlamayı “yanlı” hale getirebileceğini vurguluyor.
Tüm bölgeler bir arada değerlendirildiğinde en sık bildirilen nörolojik şikâyetler brain fog, yorgunluk, miyalji (kas ağrısı), baş ağrısı, baş dönmesi ve duyusal değişiklikler (uyuşma/karıncalanma gibi) oldu. Uykusuzluk da ülkeler arasında belirgin farklılık gösterdi: ABD’de hastaneye yatmayanlarda yaklaşık %60 bildirildi; Kolombiya, Nijerya ve Hindistan’da ise yaklaşık üçte bir veya daha düşük düzeylerde seyretti.
Çalışma Frontiers in Human Neuroscience dergisinde 28 Ocak’ta yayımlandı. Ekip, uzun COVID’in küresel ölçekte “sessiz” kalabilen yüküne dikkat çekerken; kültüre duyarlı tarama araçlarının geliştirilmesi ve uzun süreli takip/rehabilitasyon hizmetlerinin güçlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Ayrıca Koralnik ve uluslararası ortakları, Chicago’daki Shirley Ryan AbilityLab’de geliştirilen protokollerle Kolombiya ve Nijerya’da bilişsel rehabilitasyon yaklaşımlarını test etmeye devam ediyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Northwestern University / Northwestern Medicine (basın özeti)
- Frontiers in Human Neuroscience — “A cross-continental comparative analysis of the neurological manifestations of Long COVID” (28 Ocak 2026)
