McMaster Üniversitesi araştırmacıları, butyrolactol’un ekinokandinlerin etkinliğini geri kazandırabileceğini gösterdi; bu yardımcı molekül dirençli mantarları hassaslaştırarak mevcut ilaçların işe yaramasını sağlayabilir.
McMaster Üniversitesi araştırmacıları, uzun süren çalışmanın ardından butyrolactol adlı bir molekülün, özellikle Cryptococcus neoformans gibi tehlikeli ve ilaca dirençli mantarları zayıflatarak mevcut antifungal ilaçların etkisini artırdığını bildirdi. Molekül tek başına öldürmek yerine mantarın hayatta kalması için kritik bir sistemi bloke ediyor; bu sayede daha önce etkisiz kalan ilaçlar yeniden işe yarıyor.
Sınırda kalan tedaviler ve adjuvan yaklaşım
Fungal enfeksiyonlar için sınırlı ilaç seçenekleri var: amfoterisin sınıfı güçlü ama toksik, azoller büyümeyi yavaşlatıyor, ekinokandinler ise bazı mantarlarda artık etkisiz hale geldi. Araştırmacılar bu nedenle doğrudan öldüren ilaçlar yerine “adjuvant” yani yardımcı moleküller kullanarak ilaçların mantarı hedef almasını kolaylaştırmayı hedefliyorlar.
butyrolactol’un mekanizması
Çalışmada Xuefei Chen ve ekip arkadaşları butyrolactol A’nın mantar hücresinde bir ‘flippase’ protein kompleksini engellediğini buldu. Flippase’ler hücre zarındaki lipidleri yer değiştirterek zar bütünlüğü ve işlevi için hayati görev yaparlar; butyrolactol bu sistemi tıkayınca mantarın savunmaları çöker ve ekinokandinlerden biri olan caspofungin gibi ilaçlar mantarı öldürebilir hale geliyor. Benzer etkiler Candida auris üzerinde de gözlendi, bu da potansiyel klinik kapsamın geniş olabileceğini düşündürüyor.
Proje 2014’teki ilk taramadan 11 yılı aşkın süren çabayla olgunlaştı; Gerry Wright liderliğindeki ekip, özellikle Chen’in ısrarlı çalışması sayesinde molekülün etkisini ve hedefini doğruladı. Bulgular Cell dergisinde yayımlandı (DOI: 10.1016/j.cell.2025.11.036). Araştırmacılar, bu yaklaşımın ekinokandin sınıfını yeniden hayata geçirebileceğini söylüyor ancak bunun klinikte uygulanabilmesi için ek güvenlik ve etkinlik çalışmalarına ihtiyaç olduğunu vurguluyorlar.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- McMaster Üniversitesi – Basın Bülteni: https://healthsci.mcmaster.ca/mcmaster-discovery-could-lead-to-new-treatments-for-drug-resistant-fungal-infections
- Makale (Cell, 2025) DOI: https://doi.org/10.1016/j.cell.2025.11.036
- ScienceDaily haber sayfası: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260121034134.htm
