Yeni keşfedilen dev bir kozmik halka, evrenin büyük ölçeklerde homojen olduğu varsayımını — yani “cosmological principle”ı — sorgulatıyor. Halkanın varlığı, bilim insanlarının daha fazla veriyle doğrulama çağrısı yapmasına neden oldu.
Kısa süre önce Phoenix’teki American Astronomical Society toplantısında sunulan bulguya göre araştırmacılar, gökyüzünde 3,3 milyar ışık yılı genişliğinde devasa bir halka tespit ettiklerini bildirdi. Alexia Lopez ve çalışma arkadaşları, bu yapıyı Sloan Digital Sky Survey’den elde edilen kuasar verilerindeki tayflardaki emilim izlerini kullanarak belirledi. Bu izler, aradaki galaksiler ve onların çevresindeki ince madde hakkında bilgi veriyor.
Halka nedir ve neden önemli? (halka)
Lopez’in bulduğu yapı, daha önce rapor edilmiş bir “giant arc” (dev yay) ile ilişkili görünüyor; yayın etrafında daha küçük ama hâlâ dev bir “big ring” (büyük halka) de bulunuyor. Eğer bu halkalar gerçekten rastlantısal oluşmadıysa, evrenin yeterince büyük hacimlerde aynı gözükmesi gerektiğini öne süren temel varsayımlardan biri olan cosmological principle ile çelişebilirler. Atlantik Teknoloji Üniversitesi’nden Eoin ÓColgáin, kozmolojik ilkelerin modellenmenin temel taşı olduğunu vurguluyor: bu tür büyük yapılar varsayımı sınayabilir.
Bazı teorik çalışmalarsa (örneğin, Till Sawala ve arkadaşlarının 2025’te arXiv’de yayımladıkları çalışma) benzer büyük ölçekli desenlerin standart ΛCDM (karanlık enerji + soğuk karanlık madde) simülasyonlarında da görülebildiğini öne sürdü; yani böyle yapıların varlığı, mutlaka varsayımları yıkmaz. Lopez ise simülasyonlarda görülenlerin kendi halkasıyla birebir örtüşmediğini, bu yüzden doğrudan karşılaştırmanın basit olmadığını belirtiyor.
Çalışma henüz hakemli dergide yayımlanmadı; bu yüzden bulgunun kesinliği tartışılıyor. Araştırmacılar daha geniş ve derin gökyüzü taramaları — örneğin Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) ve Vera C. Rubin Observatory gibi projeler — sayesinde benzer yapıların tekrar bulunup bulunmayacağını görmek istiyor. Eğer halkaya benzer başka örnekler ortaya çıkarsa, kozmolojideki temel varsayımlar yeniden değerlendirilebilir.
Sonuç olarak, dev halka iddiası kozmolojide dikkat çekici ve tartışmaya açık bir öneri sunuyor: veriler arttıkça ve yeni analizler geldikçe bilim topluluğu bu yapının rastlantısal mı yoksa gerçekten kozmolojiyi sorgulatacak kadar sıra dışı mı olduğunu değerlendirecek.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Alexia Lopez ve R. Clowes, “A giant ring on the sky”, American Astronomical Society meeting, Phoenix, 6 Ocak 2026. https://submissions.mirasmart.com/AAS247/Itinerary/PresentationDetail.aspx?evdid=4321
- Till Sawala et al., “The Emperor’s New Arc: gigaparsec patterns abound in a ΛCDM universe”, arXiv:2502.03515 (5 Şubat 2025). https://arxiv.org/abs/2502.03515
- A. Lopez, R. Clowes and G. Williger, “A Big Ring on the sky”, Journal of Cosmology and Astroparticle Physics, yay. 24 Temmuz 2024. https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2024/07/055
- Sloan Digital Sky Survey — veri kaynağı ve kuasar spektrumu gözlemleri: https://www.sdss.org
