Karolinska Institutet’in yeni çalışması, “normal” görünen eGFR değerlerinin bile yaşa göre düşük kaldığında ileride kronik böbrek hastalığı riskini artırabildiğini gösteriyor. Araştırmacılar, eGFR’yi yaş ve cinsiyete göre yüzdelik dilimlerle yorumlayan bir çevrimiçi araçla erken uyarı sinyallerinin daha hızlı fark edilmesini hedefliyor.
Karolinska Institutet’ten araştırmacılar, böbrek sağlığını izlemek için yaygın kullanılan eGFR testinde “normal aralık” fikrinin bazı hastalar için yanıltıcı olabileceğine dikkat çekiyor. Kidney International dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, eGFR sonucu referans aralığında olsa bile kişinin yaşına ve cinsiyetine göre beklenenden belirgin şekilde düşükse, bu durum ileride kronik böbrek hastalığına gidişin erken işareti olabilir.
Kronik böbrek hastalığı dünya genelinde yetişkinlerin yaklaşık %10–15’ini etkileyen büyüyen bir sorun. Asıl zorluk ise birçok kişinin ancak böbrek fonksiyonunun yarısından fazlası kaybedildikten sonra tanı alması. Bu geç tanı, tedavi seçeneklerini daraltırken, erken dönemde uygulanabilecek koruyucu adımların da kaçırılmasına yol açabiliyor.
eGFR yüzdelikleriyle yeni yaklaşım
Bu tabloyu değiştirmek için ekip, eGFR değerleri için nüfus temelli referans çizelgeleri geliştirdi. Pediatride boy-kilo eğrilerinin çocukların gelişimini takip etmesine benzer şekilde, yeni çizelgeler kişinin eGFR’sini aynı yaş ve cinsiyetteki nüfusa göre bir yüzdelik dilime yerleştiriyor. Böylece tek bir eşik değere (örneğin “60’ın üstü normal” gibi) takılmadan, “kişiye göre beklenenden düşük” sonuçların daha erken yakalanması amaçlanıyor.
Araştırma, İsveç’in Stockholm bölgesinde 40–100 yaş aralığındaki 1,1 milyondan fazla yetişkine ait verileri temel aldı. 2006–2021 arasında toplanan yaklaşık yedi milyon eGFR ölçümüyle yaş ve cinsiyete göre ayrıntılı dağılımlar çıkarıldı. Bulgulara göre, eGFR’si kendi yaş grubunda 25. persentilin altında kalan kişilerde, diyaliz ya da nakil gerektiren böbrek yetmezliğine ilerleme riski belirgin şekilde yükseliyor. Ayrıca ölüm riski açısından “U şeklinde” bir ilişki gözlendi: hem olağandışı düşük hem de olağandışı yüksek eGFR yüzdelikleri daha yüksek riskle bağlantılı.
Çalışma, klinikte kaçırılan fırsatlara da işaret ediyor. eGFR’si 60’ın üzerinde olmasına rağmen yaşına göre 25. persentilin altında kalan kişilerde, idrarda albümin (böbrek hasarının erken göstergesi) için ek test yapılma oranı yalnızca dörtte bir düzeyinde kaldı. Ekip, bu boşluğu kapatmak için sağlık profesyonellerine açık bir web tabanlı hesaplayıcı da yayınladı; amaç, risk sinyallerini yıllar önceden fark edip koruyucu adımları zamanında devreye sokmak.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Karolinska Institutet basın özeti (ScienceDaily sayfası)
- Makale: Yang Y. ve ark., Kidney International (2026) DOI: 10.1016/j.kint.2025.11.009
- eGFR yüzdelik hesaplayıcı: http://scream.meb.ki.se/egfr-percentiles
