Exposome: Hastalıkların Gizli Haritası

Exposome araştırmaları, genetikten çok daha geniş bir alanı hedefleyerek hastalıklara yol açan yaşam boyu çevresel ve kimyasal maruziyetleri anlamayı amaçlıyor. Global Exposome Forum liderleri, AAAS 2026’da bu küresel hamlenin somut işbirlikleri ve yeni ortaklıklarla nasıl hızlandığını anlatacak.

Bilim insanları, hastalıkların kökenini açıklamada genetiğin ötesine geçebilecek iddialı bir yaklaşımı büyütüyor: insan exposome’u. Bu kavram, bir kişinin yaşamı boyunca maruz kaldığı çevresel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin (hava kirliliğinden gıda katkılarına, mikroplastiklerden çeşitli günlük kimyasallara kadar) toplamını ifade ediyor. Yeni duyurulan küresel ağlar ve ortaklıklarla birlikte exposome odaklı çalışmaların, modern tıp ve halk sağlığı açısından “büyük bir fırsat” olarak konumlandığı vurgulanıyor.

Gelişmelerin gündeme geleceği önemli buluşmalardan biri, AAAS Annual Meeting kapsamında düzenlenen ve Financial Times moderasyonunda gerçekleştirilecek panel. Global Exposome Forum’dan ABD ve Avrupa’dan üç lider, Mayıs 2025’te Washington D.C.’de başlayan girişimden bu yana atılan adımları ve önümüzdeki dönemin yol haritasını paylaşacak. Panelde exposomics (exposome’u ölçmeye ve analiz etmeye odaklanan araştırma alanı) potansiyeli, küresel bir ağ kurma stratejisi ve bilimsel/politik engelleri aşmaya dönük pratik yaklaşımlar öne çıkacak.

Exposome neden kritik?

Haberde, genlerin hastalık riskinin yalnızca yaklaşık %10–20’sini açıkladığı; buna karşılık çevresel ve kimyasal maruziyetlerin toplam etkisinin çok daha büyük olabileceği görüşü aktarılıyor. Bu nedenle Human Exposome Project, hedef ve ölçek bakımından Human Genome Project’le kıyaslanıyor. Yeni bölgesel oluşumlar ve çalışma grupları; yapay zeka, sensör teknolojileri, metabolomik ve büyük veri analitiğini bir araya getirerek maruziyetlerin “tek tek değil, birlikte” sağlık sonuçlarını nasıl şekillendirdiğini daha iyi anlamayı amaçlıyor.

Küresel genişleme başlıkları arasında Güney Afrika’da Pretoria’da yürütülen temaslar ve pan-Afrika bir ağın fizibilitesine yönelik görüşmeler yer alıyor. Ayrıca International Network for Governmental Science Advice (INGSA) ile politika düzeyinde işbirliği, Human Cell Atlas (HCA) ve UNESCO ile başlatılan ortak etkinlikler ve Mart 2026’da Paris’te planlanan hazırlık toplantısı gibi adımlar, araştırma çıktılarının kamu politikalarına taşınması hedefini güçlendiriyor. Öte yandan Avrupa Exposome Forum’un Nisan 2026’da Sitges, İspanya’da düzenleyeceği Global Exposome Summit de alanın görünürlüğünü artıracak önemli bir durak olarak gösteriliyor.

Özetle anlatı, exposome yaklaşımının “vizyon” aşamasından “uygulama” aşamasına geçtiği yönünde: üye odaklı çalışma grupları, dijital işbirliği platformları ve uluslararası ortaklıklar ile exposomics’in halk sağlığında dönüştürücü bir rol üstlenmesi hedefleniyor. Panel ve yaklaşan zirveler, bu dönüşümün hangi somut adımlarla ilerleyeceğine dair yeni ayrıntıların paylaşılacağı yerler olacak.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260213223904.htm