Grönland yükselmesi, eriyen buzun altındaki mantonun beklenenden hızlı tepki vermesiyle bazı kıyılarda deniz seviyesinin yerel olarak düşmesine yol açacak. Yeni çalışmaya göre Grönland’ın erimesi küresel denizleri yükseltirken adanın bazı bölümlerinde 2100’e kadar 1–3.8 metreye varan düşüşler bekleniyor.
Grönland yükselmesi nasıl işliyor?
Yeni bir çalışmada (Nature Communications) araştırmacılar, Grönland’daki buz kaybının yalnızca okyanuslardaki ortalama yükselmeyi hızlandırmayacağını; aynı zamanda adanın bazı kıyılarında deniz seviyesinin yerel olarak düşmesine yol açacağını gösteriyor. Büyük buzul kütleleri yer kabuğunu aşağı bastırır; buz eriyince kabuk ve onu çevreleyen mantoda bir geri yükselme (glacial isostatic adjustment) başlar. Ayrıca buz kütlesinin çekimsel etkisi azaldıkça deniz suyu bazı bölgelerden uzaklaşıyor.
Çalışmayı hazırlayan Lauren Lewright (Columbia Üniversitesi) ve danışmanı Jacqueline Austermann ile diğer yazarlar, GPS ölçümleri ve jeofiziksel modelleri birleştirince mantonun insan ömrü ölçeğinde beklenenden çok daha hızlı akış gösterdiğini buldu. Bu hızlandırılmış mantonun hesaba katılması, geleneksel modellere göre Grönland kıyılarında deniz seviyesinin %25 ila %65 daha fazla düşebileceğini işaret ediyor.
Projeksiyonlara göre Batı ve Güney Grönland’da—ülkenin ekonomik ve kültürel merkezlerini de etkileyebilecek biçimde—bu düşüşler 2100’e kadar yer yer 1 ile neredeyse 4 metre arasında olabilir; Helheim buzulu yakınında en kötü senaryoda yaklaşık 3.8 metreye kadar yerel düşüş öngörülüyor. Daha sıkı emisyon kesintileri (ör. 2°C senaryosu) bu düşüşleri önemli ölçüde azaltıyor: Helheim örneğinde düşüş ~0.5 metre düzeyine inebiliyor.
Bu değişimler limanların erişimini, deniz yollarını ve kıyı ekosistemlerini kökten etkileyebilir. Texas A&M’den Roger Creel konuyu “yükleme hızının tepkisini belirlediğini” söyleyerek özetliyor; Rowan Üniversitesi’nden Andra Garner çalışmayı “gerçekten önemli” buluyor. McGill Üniversitesi’nden Natalya Gomez ise çalışmanın geçmiş iklim dalgalanmalarını dikkate alarak güven verdiğini belirtiyor. Grönlandlı balıkçı Leif Fountaine ise bazı fiyortların gözle görülür biçimde kuruduğunu, ama bölge halkının kalmaya devam ettiğini ve adaptasyon sorusunun öne çıktığını vurguluyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.science.org/content/article/greenland-loses-ice-global-sea-levels-will-rise-and-its-own-will-fall
- www.ipcc.ch/assessment-report/ar6
- www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2209615120
- www.nature.com/ncomms
