Uzun dönemli bir gözlemsel analiz, günlük kafeinli kahve ve çay tüketiminin demans riskiyle ilişkisini inceledi. Sonuçlara göre kafeinli kahve ve çayı orta düzeyde içenlerde demans riski daha düşük görünüyor; kafeinsiz kahvede ise benzer bir ilişki saptanmadı.
Günde birkaç fincan kafeinli kahve ya da birkaç kupa çay içmek, demans gelişme riskinin daha düşük olmasıyla ilişkili olabilir. Bulgular, 1980’lerden 2023’ün başına kadar uzanan uzun soluklu takip verilerine dayanan yeni bir gözlemsel çalışmadan geliyor.
Kafeinli kahve: En düşük risk hangi aralıkta?
Journal of the American Medical Association’da 9 Şubat’ta çevrimiçi yayımlanan çalışmaya göre en düşük risk, hiç tüketmeyenlerle karşılaştırıldığında, günde yaklaşık 2–3 fincan kafeinli kahve veya 1–2 fincan çay içen grupta görüldü. Araştırmacılar, bu miktarın üzerine çıkmanın riski ek olarak düşürmediğini; ayrıca kafeinsiz kahve tüketimi ile demans riski arasında anlamlı bir bağ bulunmadığını bildiriyor.
ABD’de yürütülen analiz, Nurses’ Health Study ve Health Professionals Follow-up Study kapsamındaki verileri kullandı. Araştırmacılar, başlangıçta kanser, Parkinson hastalığı veya demans tanısı olmayan 130 binden fazla katılımcıyı seçti. Katılımcılar her birkaç yılda bir beslenme anketleri doldurdu; demans vakaları ise ölüm kayıtları veya katılımcıların kendi bildirdiği tıbbi tanılar üzerinden sayıldı.
Veriler, kafeinli kahve içmeyenlerde yılda 100.000 kişide 330 yeni demans vakası görülürken, orta düzey tüketenlerde bu sayının 100.000’de 229 olduğunu gösterdi. Ancak yaş ve sigara kullanımı gibi etkenler hesaba katıldığında, orta ve yüksek tüketim gruplarında risk azalımı birbirine yakın kaldı (sırasıyla yaklaşık %19 ve %18). Çay tüketenlerde de daha düşük risk eğilimi görüldü; fakat çalışmada çayın kafein içerip içermediğine dair ayrıntılı veri bulunmadığı not edildi.
Araştırma, kahve veya çayın demans riskini neden azaltıyor olabileceğini doğrudan test etmedi. Yine de bilim insanları; demans gelişiminde rol oynayabildiği düşünülen iltihaplanma süreçlerine karşı kafeinin etkileri olabileceğini, ayrıca kahve ve çaydaki diğer bileşiklerin oksidatif stresi (hücrelere zarar verebilen kimyasal süreçler) azaltmaya katkı sağlayabileceğini hatırlatıyor. Bununla birlikte bulgular nedensellik kanıtlamıyor; yani tek başına bir-iki fincanın demansı “önlediğini” söylemek için henüz erken.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Zhang Y. et al. Coffee and tea intake, dementia risk and cognitive function. Journal of the American Medical Association. Published online February 9, 2026. doi:10.1001/jama.2025.27259
- McGrattan A.M. et al. Diet and inflammation in cognitive aging and Alzheimer’s disease. Current Nutrition Reports. 2019;8:53. doi:10.1007/s13668-019-0271-4
- Nurses’ Health Study: https://nurseshealthstudy.org
- Health Professionals Follow-up Study: https://hsph.harvard.edu/research/health-professionals
