Kara delik: Süpernovasız yıldız çöküşü

Andromeda’da dev bir yıldız süpernova patlaması olmadan kayboldu; veriler bunun bir kara delik doğumu olduğunu gösteriyor. Astronomlar, kara delik çevresindeki tozun kızılötesinde yıllarca parlayarak bu nadir olaya iz bırakacağını söylüyor.

Andromeda Galaksisi’nde (yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzakta) yer alan M31-2014-DS1 adlı dev yıldız, beklenen “görkemli finali” yapmadı: Süpernova patlaması yerine sessizce çöktü ve geride yeni doğmuş bir kara delik bıraktı. Simons Foundation’dan Kishalay De liderliğindeki ekip, 2005-2023 aralığına yayılan arşiv verileriyle yeni gözlemleri birleştirerek, bir yıldızın patlamadan kara deliğe dönüşümüne dair şimdiye kadarki en ayrıntılı tabloyu derledi.

Gözlemler, yıldızın 2014’te kızılötesinde belirgin biçimde parlaklaştığını; 2016’da ise bir yıl dolmadan sert bir sönüş yaşadığını ortaya koyuyor. 2022-2023’e gelindiğinde görünür ve yakın kızılötesi bantlarda neredeyse tamamen kaybolan kaynak, artık yalnızca orta kızılötesinde tespit edilebiliyor. Bu “kayboluş” senaryosu, ekibin modelleriyle birlikte değerlendirildiğinde çekirdeğin çökmüş olmasına ve kara delik oluşmasına işaret ediyor.

Kara delik doğumunda konveksiyonun rolü

Çalışmanın öne çıkan noktalarından biri, “başarısız süpernova” diye anılan bu tür olaylarda yıldızın dış katmanlarının nasıl davrandığını açıklamada konveksiyonun (yıldızın içinde sıcak-soğuk farklarıyla oluşan gaz dolaşımı) kritik bir rol oynayabileceği. Modeller, çekirdek çökerken dış gazın tamamen içeri gömülmek yerine bir kısmının kara deliğin çevresinde dolanabildiğini; en dış katmanlarınsa yavaşça dışarı itilerek soğuyup toz oluşturduğunu söylüyor. Bu toz, iç bölgelerden gelen ışığı soğurup kızılötesinde yeniden yaydığı için, olay “kırmızımsı bir parıltı” şeklinde uzun süre izlenebiliyor.

Araştırmacılara göre bu gecikmeli “solma”, James Webb Space Telescope gibi hassas gözlemevlerinin on yıllar boyunca takip edebileceği bir imza bırakabilir. Ayrıca ekip, geçmişte benzer biçimde kaybolduğu öne sürülen NGC 6946-BH1 nesnesini de yeniden analiz ederek iki olayın ortak bir sınıfa—patlamadan kara deliğe giden sessiz çökmelere—işaret edebileceğini vurguluyor. Sonuçlar, bazı çok kütleli yıldızların neden süpernova yerine sessiz bir kapanışla kara deliğe dönüştüğünü anlamada önemli bir basamak olarak görülüyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• Simons Foundation – Materials: https://www.simonsfoundation.org/2026/02/12/caught-in-the-act-astronomers-watch-a-vanishing-star-turn-into-a-black-hole
• Journal (Science) DOI: https://doi.org/10.1126/science.adt4853
• Related video: https://youtu.be/ihYLYK3RF6s