LHS 1903 sisteminde gezegenler alışılmış sırayı bozuyor: kayalık ve gazlı dünyalar adeta iç içe geçmiş durumda. Araştırmacılara göre bu “içten dışa” düzen, sistemin gençliğinde yaşanmış şiddetli bir göç ve çarpışma geçmişine işaret ediyor.
LHS 1903 adlı kırmızı cüce yıldızın etrafında keşfedilen dört gezegen, astronomların gezegen oluşumuna dair beklentilerini tersyüz etti. Sistemde yıldızdan dışarı doğru dizilim kayalık–gazlı–gazlı–kayalık şeklinde; yani tipik senaryolarda beklenen “içte kayalık, dışta gazlı” düzeni bozulmuş görünüyor.
Yaklaşık 116 ışık yılı uzakta bulunan ve Güneş’in yaklaşık yarı kütlesine sahip LHS 1903’ün gezegenlerinin tamamı 30 günden kısa sürelerde yörüngelerini tamamlıyor. Boyutları Dünya’nın yaklaşık 1,4 ila 2,5 katı arasında değişiyor; bu da onları “süper-Dünya” ile “mini-Neptün” sınırına yerleştiriyor. Sistem ilk kez 2019’da NASA’nın Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) verileriyle dikkat çekti; ardından çeşitli yer ve uzay tabanlı gözlemlerle kütle ve yoğunlukları daha net hesaplandı.
İçten dışa düzen ve LHS 1903
Gezegenlerin yoğunlukları, dıştaki dördüncü gezegenin büyük olasılıkla kayalık bir yapıda olduğunu; içteki iki gezegenin ise gaz zarfına sahip olabileceğini düşündürüyor. Bu, kabaca “Neptün yörüngesinin ötesinde Venüs benzeri bir dünya bulmak” kadar sıra dışı bir tabloya benzetiliyor.
Bu ters dizilimin en güçlü açıklaması, sistemin erken döneminde gezegenlerin yörünge göçü yaşamış olması. Senaryoya göre dış bölgelerde oluşan bazı büyük cisimler zamanla içeri doğru kaymış; bu süreçte dördüncü gezegen ya atmosferini söküp atacak büyüklükte bir çarpışma yaşamış ya da gezegenin büyümesi “diskteki gazın tükendiği” bir ana denk gelmiş olabilir. Çalışma, bu tür şiddetli dinamik olayların genç gezegen sistemlerinde sandığımızdan daha yaygın olabileceğini vurguluyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- doi.org/10.1126/science.adl2348
- www.sciencenews.org/article/launch-tess-nasa-boost-search-exoplanets
- www.sciencenews.org/article/sun-radiation-solar-system-planet-orbit-astronomy
