LHS 1903’te Kural Bozan Gezegen

LHS 1903 çevresinde keşfedilen yeni bir gezegen, gezegen oluşumuna dair “içeride kayalık, dışarıda gaz” kuralını zorluyor. CHEOPS verileri, sistemin en dışındaki LHS 1903 e’nin kayalık olabileceğini göstererek LHS 1903 sistemini bilim insanları için önemli bir tartışma başlığına taşıdı.

Gökbilimciler, LHS 1903 adlı küçük ve sönük bir kırmızı cüce yıldızın çevresinde, gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair yerleşik beklentileri sorgulatan sıra dışı bir düzen keşfetti. Samanyolu’nda gözlenen pek çok sistemde, yıldıza yakın bölgelerde küçük kayalık gezegenler; daha uzakta ise kalın gaz katmanlarına sahip dev gezegenler görülüyor. Ancak bu yeni sistem, bu “genel kuralı” beklenmedik bir yerden kırıyor.

Çalışmayı McMaster Üniversitesi’nden Prof. Ryan Cloutier ve University of Warwick’ten Prof. Thomas Wilson’ın liderlik ettiği ekip yürüttü. Araştırmacılar, Dünya’daki ve uzaydaki teleskoplardan gelen gözlemleri birleştirerek başlangıçta üç gezegen belirledi: En içte kayalık bir dünya, onun ardından ise Neptün’e benzeyen iki gaz zengini gezegen. Bu tablo, klasik gezegen oluşum senaryolarıyla uyumluydu.

LHS 1903 ve “dışarıda kayalık” sürprizi

Fakat yıllara yayılan ek gözlemler, sistemin en dışında dördüncü bir gezegenin daha varlığını ortaya koydu. Avrupa Uzay Ajansı’nın CHEOPS uydusundan gelen yeni ölçümler, LHS 1903 e adı verilen bu dış gezegenin beklenenin aksine kayalık olabileceğini işaret ediyor. Ekip, olası açıklamalar arasında dev bir çarpışmanın atmosferi soyup soymadığını veya gezegenlerin zamanla yörüngelerinde yer değiştirip değiştirmediğini de değerlendirdi; ancak ayrıntılı yörünge analizleri ve bilgisayar benzetimleri bu iki ihtimali desteklemedi.

Bu nedenle araştırmacılar daha farklı bir olasılığa odaklanıyor: Gezegenler aynı anda değil, ardışık biçimde oluşmuş olabilir. “Inside-out planet formation” (içten dışa gezegen oluşumu) olarak anılan bu yaklaşımda, her gezegenin tamamlandığı dönemdeki yerel disk koşulları—özellikle gazın miktarı—gezegenin kayalık mı yoksa gaz zengini mi olacağını belirliyor. LHS 1903 e oluşurken çevredeki gazın önemli ölçüde dağılmış olması, kalın bir atmosfer biriktirememesine yol açmış olabilir.

Keşif, tek bir sistemin ötesinde bir soru daha doğuruyor: LHS 1903 istisnai bir örnek mi, yoksa daha hassas gözlemlerle sıkça karşılaşacağımız yeni bir sınıfın erken işareti mi? Bilim insanlarına göre daha güçlü teleskoplar ve daha duyarlı yöntemler, Güneş Sistemi’ne benzemeyen ve mevcut teorileri sınayan gezegen sistemlerini daha sık ortaya çıkaracak.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• Science (dergi) — haberde atıf yapılan yayın
• ESA CHEOPS — gözlemlerde kullanılan uydu (Avrupa Uzay Ajansı)