Gökbilimciler, tekrar eden bir fast radio burst (FRB) kaynağında görülen ani bir RM parlamasıyla magnetar’ın yalnız olmadığını gösteren güçlü bir ipucu yakaladı. Veriler, FRB’nin bir ikili sistemde yer aldığını ve yan yıldızdan kopan plazmanın sinyali kısa süreliğine değiştirdiğini ortaya koyuyor.
Uzak galaksilerden gelen ve milisaniyeler süren olağanüstü güçlü radyo çakmaları olan fast radio burst (FRB) sinyalleri, uzun süredir “tek başına” bir kaynaktan çıktığı varsayılarak tartışılıyordu. The University of Hong Kong (HKU) ekibinin de yer aldığı uluslararası araştırma grubu ise tekrar eden bir FRB’de yakalanan nadir bir olayın, kaynağın bir ikili yıldız sistemi içinde olabileceğine dair şimdiye kadarki en net kanıtlardan birini sundu.
Araştırmacılar, Çin’in Guizhou bölgesindeki Five-hundred-meter Aperture Spherical Telescope (FAST) ile yaklaşık 20 ay süren izleme sırasında, Dünya’dan yaklaşık 2,5 milyar ışık yılı uzaktaki tekrar eden bir FRB kaynağında sıra dışı bir “RM parlaması” tespit etti. Bulgular Science dergisinde yayımlandı ve gözlemlerin bir kısmı Avustralya’daki Parkes teleskobuyla yapılan takiplerle desteklendi.
Magnetar çevresinde RM parlaması ne anlatıyor?
FRB’ler çoğu zaman neredeyse tamamen doğrusal kutuplanmış (polarize) radyo dalgaları yayar. Bu dalgalar, manyetik alan taşıyan plazma içinden geçerken kutuplanma açısı frekansa bağlı olarak döner; bu etkiye Faraday dönmesi, ölçümüne ise rotation measure (RM) denir. Ekip, FRB 220529A’da RM değerinin çok kısa sürede yüz kattan fazla arttığını, ardından yaklaşık iki hafta içinde eski seviyesine hızla geri döndüğünü raporladı.
Çalışmaya göre bu hızlı “yükselip düşme” davranışı, görüş hattından geçen yoğun ve mıknatıslanmış bir plazma bulutuyla uyumlu. Araştırmacılar bu plazmanın, FRB kaynağına yakın bir eşlikçi yıldızdan fırlayan koronal kütle atımı (CME) benzeri bir patlamayla taşınmış olabileceğini değerlendiriyor. Böyle bir senaryoda FRB’yi üreten magnetar, tek başına değil; bir yıldız eşiyle aynı sistemde yer alıyor olabilir.
Sonuç, FRB’lerin kökenine dair daha geniş bir tabloya da işaret ediyor: Model, FRB’lerin magnetarlardan doğabileceğini; ancak bazı kaynakların tekrar eden doğasının, ikili sistem içindeki etkileşimlerle (örneğin plazma ve manyetik çevrenin geçici olarak değişmesiyle) güçlenebileceğini vurguluyor. Araştırmacılar, benzer “RM parlamalarının” yakalanabilmesi için uzun süreli izleme programlarının kritik olduğunu belirtiyor.
