Smithsonian öncülüğündeki geniş bir analiz, 2014–2017 arasındaki küresel deniz sıcak hava dalgasında mercan ağarması nedeniyle dünya resiflerinin yarısından fazlasının ciddi biçimde etkilendiğini gösteriyor. Çalışmaya göre bu dönem, kayıtlardaki en yaygın ve en ağır mercan ağarması olayıydı; üstelik 2023’te başlayan yeni dalga hâlâ sürüyor.
Mercan resifleri; balıkçılığı ayakta tutuyor, turizme gelir sağlıyor ve kıyıları fırtınalara karşı tamponluyor. Araştırmacılara göre bu ekosistemlerin insanlığa sağladığı toplam fayda yıllık yaklaşık 9,8 trilyon dolar düzeyinde. Ancak yeni bir uluslararası çalışma, resiflerin durumunun sanılandan daha kötü olabileceğine işaret ediyor.
Mercan ağarması neden bu kadar yıkıcı?
Mercanlar aslında iki canlının ortaklığıyla yaşar: Resifin iskeletini kuran küçük bir hayvan ve mercanın dokusu içinde yaşayan mikroskobik algler. Deniz suyu aşırı ısındığında mercan, enerji kaynağı olan bu algleri dışarı atar ve beyazlar; buna “ağarma” denir. Isı stresi şiddetli ya da uzun sürerse mercanların büyümesi ve üremesi yavaşlar; hatta toplu ölümler görülebilir.
Nature Communications’ta yayımlanan ve Smithsonian Tropical Research Institute (STRI), Avustralya’daki James Cook University ile NOAA’nın Coral Reef Watch programından araştırmacıların öncülük ettiği analiz, 2014–2017 “Üçüncü Küresel Mercan Ağarması Olayı”nın gerçek ölçeğini hesapladı. Ekip, Coral Reef Watch uydu sıcaklık ölçümlerini sahadaki resif taramaları ve havadan gözlemlerle birleştirerek, uzaydan görülen ısı yükünü resiflerdeki hasarla eşleştirdi.
15 binden fazla resif araştırmasını inceleyen bilim insanları, resiflerin %80’inde “orta düzey veya daha kötü” ağarma görüldüğünü; %35’inde ise “orta düzey veya daha yüksek” mercan ölümü işareti bulunduğunu raporladı. Bu ilişkiyi, doğrudan ölçüm olmayan bölgelerdeki uydu verilerine de uyguladıklarında, dünya genelindeki mercan resiflerinin %50’den fazlasının önemli ölçüde ağardığı ve %15’inin önemli ölçüde ölüm yaşadığı sonucuna vardılar.
Araştırmacılar, ısı stresinin o kadar uç noktalara çıktığını ve önceki dönemlerde ihtiyaç duyulmayan yeni, daha yüksek “ağarma uyarı seviyeleri” tanımlandığını belirtiyor. Ayrıca birçok resifin üç yıllık dönem içinde iki kez veya daha fazla kez ağarmaya yol açan ısı stresine maruz kalması, toparlanma şansını azaltıyor. Çalışma, 2023’te başlayan ve hâlen devam eden “Dördüncü Küresel Ağarma Olayı”nın ise daha da şiddetli olabileceği uyarısıyla, küresel ölçekte izleme ve hızlı veri paylaşımının kritik önemini vurguluyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- ScienceDaily sayfası (Smithsonian kaynaklı): https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260212025554.htm
- Akademik makale (Nature Communications, DOI): https://doi.org/10.1038/s41467-025-67506-w
