Mikroplastikler Parlıyor: Mikroplastik Takibi

Yeni bir çalışma, mikroplastik takibi için parçacıkları “içten” floresan hale getiren bir strateji öneriyor. Amaç, mikroplastiklerin vücutta nasıl hareket ettiğini, kimyasal olarak nasıl değiştiğini ve zamanla nasıl parçalandığını gerçek zamanlı izleyebilmek.

Mikroplastikler ve nanoplastikler bugün okyanusların derinliklerinden tarım topraklarına, hatta insan dokularına kadar pek çok yerde tespit ediliyor. Ancak araştırmacılar, bu parçacıklar canlıların içine girdikten sonra neler yaşandığını hâlâ net biçimde izleyemiyor. Biochar Editorial Office, Shenyang Agricultural University kaynaklı yeni bir çalışma, bu boşluğu kapatmak için floresans (ışıldama) temelli bir izleme yaklaşımı öneriyor.

Dünya genelinde plastik üretimi yılda 460 milyon tonu aşmış durumda ve her yıl çevreye milyonlarca ton mikroskobik plastik parçacığı karışıyor. Çeşitli çalışmalarda bu parçacıklar deniz canlılarında, kuşlarda ve insanlarda kan, karaciğer ve beyin gibi örneklerde raporlandı. Laboratuvar deneyleri maruziyetin iltihaplanma ve organ hasarı gibi etkilerle ilişkili olabileceğini düşündürse de, asıl sorun “zaman içinde” neler olduğunu görememek.

Mikroplastik takibi neden zor?

Mevcut yöntemlerin önemli bir bölümü (ör. kızılötesi spektroskopi ve kütle spektrometrisi), doku örneğini parçalayarak analiz yapmayı gerektiriyor. Bu da araştırmacılara yalnızca tek bir anın fotoğrafını veriyor. Floresans görüntüleme teoride umut verici; fakat pratikte boyaların sönmesi, dokudan sızması ya da karmaşık biyolojik ortamda sinyalin zayıflaması gibi problemler sık görülüyor.

Çalışmanın önerdiği yaklaşım ise boyayı sonradan “kaplamak” yerine, ışık yayan bileşenleri plastiğin moleküler yapısına baştan entegre etmeye dayanıyor. Ekip, kümelenince daha parlak ışık veren aggregation induced emission (AIE) malzemelerinden yararlanarak sinyalin daha kararlı kalabileceğini savunuyor. Böylece parçacığın parlaklığı, rengi, boyutu ve şekli daha kontrollü ayarlanabilirken; plastik parçalandığında ortaya çıkan daha küçük fragmanların da görünür kalması hedefleniyor.

Araştırmacılara göre yöntem hâlen deneysel olarak sınanıyor ancak polimer kimyası ve biyouyumlu floresans görüntüleme ilkelerine dayanıyor. Eğer beklendiği gibi çalışırsa, mikroplastiklerin hücre ve organlarla etkileşimini, vücutta taşınma ve dönüşüm süreçlerini dinamik biçimde izlemek mümkün olabilir. Bu da yalnızca “kaç tane parçacık var” sorusundan öteye geçip, risk değerlendirmeleri ve olası toksisite mekanizmaları için daha güçlü kanıt üretmeye yardımcı olabilir.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• doi.org/10.48130/newcontam-0026-0003