Parkinson’s hastalığında kilit rol oynayabilecek SCAN adlı bir beyin ağı tanımlandı. Araştırmacılar, SCAN hedeflenerek uygulanan ameliyatsız beyin uyarımının, yakın bölgelere yapılan uyarıma kıyasla belirtilerde iki kattan fazla iyileşme sağlayabildiğini bildiriyor.
Parkinson’s hastalığı, ABD’de 1 milyondan fazla, dünya genelinde ise 10 milyondan fazla insanı etkileyen ilerleyici bir nörolojik hastalık. Titreme, hareket güçlüğü, uyku sorunları ve bilişsel gerileme gibi çok farklı belirtilere yol açabiliyor. İlaçlar ve invaziv derin beyin stimülasyonu (DBS) şikâyetleri azaltabilse de hastalığın ilerleyişini durduran bir tedavi hâlâ yok.
Çin’deki Changping Laboratory liderliğinde, Washington University School of Medicine in St. Louis ve diğer merkezlerin katıldığı uluslararası bir ekip, Parkinson’sun merkezinde olabilecek bir beyin ağına işaret etti: somato-cognitive action network (SCAN). Nature’da 4 Şubat’ta yayımlanan çalışmaya göre Parkinson’sta SCAN ile subkorteks (duygu, bellek ve motor kontrolle ilişkili derin beyin bölgeleri) arasında “aşırı bağlantılanma” (hiperbağlantı) oluşuyor ve bu durum yalnızca hareketi değil, düşünme ve bedensel işlevleri de etkileyebiliyor.
SCAN ile Parkinson’s bağlantısı
SCAN, motor korteks içinde yer alan ve kabaca “planlanan hareketi eyleme çevirme” ile “eylemin nasıl gittiğini izleme” süreçlerinde görev alan bir ağ olarak tanımlanıyor. Araştırmacılar 800’den fazla katılımcının beyin görüntüleme verilerini inceleyerek Parkinson’slu bireyleri, sağlıklı gönüllüleri ve diğer hareket bozukluklarına sahip kişileri karşılaştırdı. Çalışmada ayrıca DBS, ilaçlar, transkraniyal manyetik uyarım (TMS) ve odaklanmış ultrason gibi farklı tedavi yaklaşımlarına ilişkin veriler de analiz edildi.
Sonuçlara göre, incelenen dört tedavi yaklaşımının da “en iyi çalıştığı” durumlar, SCAN–subkorteks hiperbağlantısının azaldığı örneklerle örtüşüyordu. Yani tedavinin etkisi, yalnızca tek bir noktayı uyarıp uyarmamakla değil; bu geniş ağ dengesini ne kadar normalleştirebildiğiyle ilişkili görünüyordu.
Ekip bu bulguların ardından SCAN’ı milimetre hassasiyetinde hedeflemeyi amaçlayan, cerrahi gerektirmeyen bir yaklaşımı test etti. Küçük bir klinik denemede SCAN hedefli TMS alan 18 hastanın %56’sı iki hafta sonunda yanıt verirken, yakın bölgelere uyarım alan 18 hastada yanıt oranı %22’de kaldı. Araştırmacılar, ameliyatsız nöromodülasyon yöntemlerinin DBS’ye göre daha erken dönemde devreye alınabilmesinin de klinik açıdan önemli olabileceğini vurguluyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260208203013.htm
- medicine.washu.edu/news/brain-network-responsible-for-parkinsons-disease-identified
