Johns Hopkins Medicine kaynaklı 20 yıllık bir takip analizine göre “speed” odaklı beyin eğitimi, 65 yaş üstünde dementia riskini anlamlı biçimde azaltabilir. Beş-altı haftalık bilgisayar tabanlı görsel işlemleme eğitimi ve sonradan verilen kısa “booster” seansları, 20 yıl sonra daha düşük dementia görülme oranıyla ilişkilendirildi.
Yaş aldıkça unutkanlık kaygısı pek çok kişiyi etkiliyor. Johns Hopkins Medicine tarafından paylaşılan ve 9 Şubat’ta Alzheimer’s & Dementia: Translational Research and Clinical Interventions dergisinde yayımlanan yeni bulgulara göre, kısa süreli bir bilişsel program dementia riskinde uzun vadeli bir fark yaratabilir.
Araştırma, 1998-99 yıllarında başlayan Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly (ACTIVE) çalışmasının verilerine dayanıyor. Çalışmada 2.802 yetişkin (65 yaş ve üzeri) rastgele şekilde dört kola ayrıldı: bellek eğitimi, muhakeme (reasoning) eğitimi, görsel bilgiyi hızlı işleme odaklı “speed of processing” eğitimi ve eğitim almayan kontrol grubu. Katılımcılar beş-altı hafta boyunca toplamda 10 oturuma kadar (her biri 60-75 dakika) eğitim aldı; ayrıca bazılarına 11. ve 35. aylarda en fazla dört “booster” oturumu verildi.
Speed eğitimi 20 yılda ne gösterdi?
İki on yıl sonra Medicare kayıtları üzerinden yapılan değerlendirmede, “speed” eğitimi + booster alan grupta dementia tanısı oranı kontrol grubuna kıyasla daha düşük çıktı. Haberde paylaşılan sayılara göre boosted speed eğitiminde 264 kişiden 105’ine (%40) dementia tanısı konurken, kontrol grubunda 491 kişiden 239’u (%49) dementia geliştirdi. Bu sonuç, boosted speed eğitiminde yaklaşık %25 daha düşük dementia görülme oranına işaret ediyor; ayrıca analizde kontrol grubuna karşı istatistiksel olarak anlamlı fark gösteren tek müdahalenin bu olduğu vurgulanıyor.
Araştırmacılar, speed eğitiminin farkını açıklarken programın “adaptif” yapısına dikkat çekiyor: zorluk seviyesi kişinin o günkü performansına göre ayarlanıyor. Böylece iyi gidenler daha zor görevlere ilerlerken, zorlananlar daha yavaş tempoda çalışabiliyor. Habere göre bellek ve muhakeme eğitimleri ise daha çok herkese aynı stratejilerin öğretilmesine dayanıyordu. Ayrıca speed eğitiminin daha çok “örtük öğrenme” (bir beceriyi alışkanlığa dönüştürme gibi) ile ilişkili olabileceği, bellek/muhakemenin ise “açık öğrenme” (bilinçli teknik öğrenme) gerektirdiği; bu iki öğrenme biçiminin farklı beyin sistemlerini devreye soktuğu ifade ediliyor.
Yazarlar, bulguların umut verici olduğunu ancak mekanizmayı anlamak ve yaklaşımı başka önleme stratejileriyle birleştirmenin işe yarayıp yaramadığını görmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç bulunduğunu söylüyor. Haberde ayrıca kalp-damar sağlığını korumaya yönelik adımların (tansiyon, kan şekeri, kolesterol, kilo takibi) ve düzenli fiziksel aktivitenin bilişsel gerileme riskini azaltmayla ilişkilendirilen davranışlar arasında yer aldığı hatırlatılıyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Johns Hopkins Medicine — kaynak bülten (ScienceNews sayfası)
- ACTIVE (Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly) çalışması
- Alzheimer’s & Dementia: Translational Research and Clinical Interventions (9 Şubat 2026, makale)
