Curtin University araştırmacıları, Stonehenge’in bluestone taşlarının buzullar tarafından değil insanlar tarafından taşındığına dair en güçlü kanıtlardan birini sundu. Nehir kumlarındaki zirkon izleri, bölgede buzul geçişine dair beklenen “mineral imzasını” göstermeyince, Stonehenge için insan eliyle taşınma senaryosu öne çıktı.
Stonehenge’in “bluestone” taşlarının Salisbury Plain’e nasıl geldiği, arkeolojinin en uzun soluklu tartışmalarından biri. Curtin University’den gelen yeni çalışma, bu soruda ibreyi belirgin biçimde insanlara çeviriyor: Bulgular, buzulların taşıdığına dair jeolojik işaretlerin bölgede bulunmadığını gösteriyor.
Zirkon ile Stonehenge izi sürmek
Ekip, Salisbury Plain çevresindeki nehir tortullarında mikroskobik mineral tanelerini inceledi. Bu taneler, geçmişte kayaların ve tortulların nereden nereye taşındığına dair “parmak izi” gibi çalışıyor. Araştırmacılar özellikle son derece dayanıklı bir mineral olan zirkona odaklandı ve Curtin’in John de Laeter Centre altyapısıyla 500’den fazla zirkon kristalini analiz etti.
Çalışmanın baş yazarı Dr. Anthony Clarke’a göre, eğer buzullar İskoçya ya da Galler’den Stonehenge’e kadar kaya taşıdıysa, bu süreç Salisbury Plain’de tarihlenebilir bir mineral imzası bırakmalıydı. Ancak nehir kumlarında bu senaryoyu destekleyecek izlere rastlanmadı. Bu “eksik imza”, taşların kasıtlı biçimde insanlar tarafından taşınmış olmasını daha olası kılıyor.
Yine de asıl zor soru yerinde duruyor: Taşlar tam olarak nasıl taşındı? Araştırma, deniz yoluyla taşımadan kara üzerinde kütüklerle yuvarlamaya kadar pek çok ihtimalin öne sürüldüğünü, ancak bugün için hiçbirinin kesin kanıtla doğrulanamadığını vurguluyor. Buna karşılık ekip, “buz” seçeneğinin büyük ölçüde elendiği görüşünde.
Çalışmanın ortak yazarı Prof. Chris Kirkland ise, kum tanesinden küçük minerallerin bile yüzyılı aşan teorileri sınayabildiğine dikkat çekiyor. Araştırma ayrıca, Curtin liderliğinde 2024’te yayımlanan ve Stonehenge’in yaklaşık altı tonluk “Altar Stone” taşının kaynağını İskoçya’ya bağlayan bulgularla birlikte düşünüldüğünde, Neolitik toplulukların çok uzak mesafelerden taş seçip taşıdığı fikrini güçlendiriyor. Makale Communications Earth and Environment dergisinde yayımlandı.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Curtin University (basın duyurusu/kurumsal açıklama üzerinden haberleştirildi)
- Communications Earth and Environment — ‘Detrital zircon-apatite fingerprinting challenges glacial transport of Stonehenge’s megaliths’
