Telomerleri koruyan proteinler, hücre içindeki ‘iç savaş’ yüzünden sürekli değişiyor. Pennsylvania Üniversitesi araştırması, HipHop ve HOAP uyumsuzluğunun kromozom uçlarının kaynaşmasına yol açtığını ve çok küçük amino asit değişikliklerinin işlevi geri getirebildiğini gösteriyor.
Red Queen metaforu sıklıkla türler arası mücadeleleri tanımlamak için kullanılır — ama aynı kavram, genomumuzun içinde de geçerli. Pennsylvania Üniversitesi’nden araştırmacılar, kromozom uçlarını koruyan sistemlerin sabit görünmesine rağmen aslında sürekli bir evrim baskısı altında olduğunu gösterdi.
Telomer
Telomerler, kromozomların uçlarını örten ve onların birbirine yapışmasını engelleyen koruyucu uç kapaklarıdır. Araştırma, bu uçları koruyan çok parçalı bir proteinin bazı alt birimlerinin (özellikle HipHop ve partneri HOAP) beklenmedik biçimde hızlı evrim geçirdiğini ortaya koyuyor. Bu durum, genom içindeki ‘bencil’ hareketli DNA elemanlarıyla devam eden bir çatışmanın sonucu olabilir.
Araştırmacılar Drosophila melanogaster üzerinde HipHop genini yakından ilişkili bir tür olan D. yakuba‘dan alınan versiyonla değiştirdiklerinde sonuç ölümcüldü: hücrelerde kromozom uçlarının yaygın kaynaşması ve canlıların hayatta kalamaması gözlendi. Ancak ilginç olan, bu işlev kaybının tamamen geri çevrilebilmesiydi.
Takım, D. yakuba HipHop proteininin yalnızca altı amino asidini D. melanogaster versiyonuna geri döndürerek ya da D. yakuba HOAP’ı ekleyerek protein birleşimini, telomer korumasını ve canlılığı yeniden sağlayabildi. Bulgular, HipHop ve HOAP arasında karşılıklı (kompansatuvar) evrimin olduğunu ve birinin değişmesi halinde diğerinin de uyum sağlamak zorunda kaldığını gösteriyor.
Bu çalışma, temel hücresel işlevlerin nasıl milyonlarca yıldır korunabildiğini; aynı zamanda genom içi tehditlere karşı sürekli yenilenmenin neden gerekli olduğunu anlamamıza katkı sağlıyor. Bulguların primatlarda da benzer işaretler taşıması, bu mekanizmanın genişleyen bir biyolojik önemi olduğuna işaret ediyor.
Çalışma ekibi: Mia T. Levine (Pennsylvania Üniversitesi) ve çalışma arkadaşları. Finansman: National Institutes of Health (R35GM124684 ve R00GM147842).
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- penntoday.upenn.edu/news/how-proteins-preserve-essential-biological-functions-while-adapting-new-threats
- www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260125083418.htm
- dx.doi.org/10.1126/science.adv0657
