Toxoplasma araştırması, yıllardır “uykuda” sanılan kistlerin aslında dinamik bir yapı olduğunu ortaya koydu. Chicago Üniversitesi değil, University of California – Riverside ekibine göre Toxoplasma kistleri tek tip parazitten oluşmuyor; farklı alt gruplar hastalığa yeniden aktivasyon için hazır bekliyor.
University of California – Riverside’dan araştırmacılar, dünyada insanların yaklaşık üçte birini enfekte ettiği tahmin edilen Toxoplasma gondii hakkında önemli bir ayrıntıyı ortaya çıkardı: Beyinde ve kas dokusunda oluşan kistler, düşünüldüğü gibi “sessiz” ve tek tip değil. Nature Communications’ta yayımlanan çalışmaya göre kistlerin içinde birden fazla parazit alt tipi bulunuyor ve bunlar farklı işlevler üstleniyor.
Toksoplazmoza en sık az pişmiş et tüketimi ya da kontamine toprak ve kedi dışkısıyla temas yol açıyor. Parazit vücuda girdikten sonra bağışıklık sisteminden kaçmak için mikroskobik kistler oluşturabiliyor. Bu kistler çoğunlukla beyinde ve kaslarda yerleşiyor; çoğu insanda belirti olmasa da enfeksiyon ömür boyu kalabiliyor ve bağışıklığı zayıflayan kişilerde yeniden aktifleşerek ciddi sorunlara yol açabiliyor.
Toxoplasma kistleri tek tip değil
Çalışmanın başyazarı Emma Wilson, kistin “yalnızca saklanma alanı” olmadığını; hayatta kalma, yayılma veya yeniden aktivasyon gibi farklı hedeflere ayarlanmış parazit tiplerini barındıran aktif bir merkez gibi davrandığını vurguluyor. Ekip, tek hücre düzeyinde analiz (single-cell RNA sequencing) ile kistlerin içindeki bradizoitlerin (yavaş çoğalan form) en az beş farklı alt tipe ayrıldığını gösterdi. Bu alt tiplerin bir kısmının hastalığı yeniden başlatmaya daha yatkın olması, enfeksiyonun neden bu kadar inatçı olduğunu açıklamaya yardımcı olabilir.
Araştırmacılara göre kist biyolojisini incelemek uzun süredir zordu; kistler yavaş gelişiyor, beyin gibi dokuların içine gömülüyor ve standart laboratuvar kültürlerinde verimli şekilde oluşmuyor. Ekip, doğal enfeksiyona yakın bir fare modeli kullanarak beyin dokusundan kistleri izole etti, enzimlerle parçalayarak tek tek parazitleri analiz etti. Bu yaklaşım, kronik enfeksiyonun canlı dokudaki gerçek durumuna daha yakından bakma olanağı sağladı.
Bulgu, tedavi arayışları için de kritik: Mevcut ilaçlar parazitin hızlı büyüyen formunu (akut hastalıkta rol alan) kontrol edebilse de kistleri ortadan kaldıramıyor. Kistin içinde hangi alt tiplerin yeniden aktivasyon açısından “kritik” olduğunun anlaşılması, gelecekte kisti hedefleyen daha isabetli tedavilerin geliştirilmesine kapı aralayabilir.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Nature Communications — ‘Bradyzoite subtypes rule the crossroads of Toxoplasma development’ (2026) DOI: 10.1038/s41467-026-68489-y
- University of California – Riverside kaynaklı haber metni (ScienceDaily sayfası)
