Brezilya’nın güney kıyısındaki bulgular, whaling tarihini en az 1.500 yıl daha geriye götürüyor. 5.000 yıllık balina kemiği zıpkınlar, yerli toplulukların yalnızca kıyıya vuran balinaları toplamadığını, aktif avcılık yaptığını gösteriyor.
Brezilya’nın güney kıyılarında bulunan 5.000 yıllık balina kemiği zıpkınlar, whaling (örgütlü balina avcılığı) tarihini düşündüğümüzden çok daha eskiye taşıyor. Araştırmacılar, bu bulguların şimdiye dek bilinen en erken kanıttan en az 1.500 yıl daha önceye işaret ettiğini 9 Ocak’ta Nature Communications’ta raporladı.
Bugüne kadar bilim insanları, örgütlü balina avcılığının yaklaşık 3.500–2.500 yıl önce Arktik ve Kuzey Pasifik’te, zorlu koşullar ve gıda kıtlığıyla bağlantılı olarak ortaya çıktığını düşünüyordu. Güney Amerika’daki balina kemikleri ise çoğunlukla “kıyıya vurmuş hayvanlardan fırsatçı yararlanma” şeklinde yorumlanıyordu. Ancak yeni çalışmada, balina kemiğinden yapılmış uzmanlaşmış zıpkın parçaları, işlenmiş kemik objeler ve sistematik kasaplığa işaret eden kesik izleri aktif avcılık olasılığını güçlendiriyor.
Whaling kanıtları sambaqui yığınlarından çıktı
Eserler, Brezilya’nın güney kıyısında yaygın olan ve sambaquis adı verilen dev kabuk yığınlarından geliyor. 20. yüzyılın ortasında kentleşme baskısı altındaki bu alanlardan, amatör bir arkeoloğun Babitonga Bay çevresinden 10 binden fazla obje topladığı; koleksiyonun bugün Joinville’deki Sambaqui Archaeological Museum’da bulunduğu belirtiliyor. Araştırma ekibi koleksiyonu yeniden incelediğinde, yığınlardaki balina kalıntılarının ölçeği ve birbirine çok benzeyen sivri uçlu uzun parçalar özellikle dikkat çekti: ekip bunların zıpkın başları olduğunu değerlendiriyor.
Laboratuvar analizleri, zıpkınların yaklaşık 5.000 yıllık olduğunu doğruladı. Protein analizleri de yüzlerce balina kemiği objenin çoğunun southern right whale’dan (Eubalaena australis) geldiğini; bunun yanında humpback whale (Megaptera novaeangliae) ve bazı yunus türlerine ait izler bulunduğunu ortaya koydu. Özellikle humpback kayıtları dikkat çekiyor: araştırmacılara göre bu tür, uzun süredir Brezilya’nın güney kıyılarında görülmüyordu.
Çalışma, bölgenin Avrupa kolonizasyonu öncesi ekolojisine dair ipuçları da veriyor. Ekibin yorumuna göre humpback’ler 17. ve 18. yüzyıllardaki yoğun avcılıkla bu sulardan silinmiş olabilir; günümüzde bölgeye “temkinli dönüş” olarak tarif edilen gözlemler ise modern popülasyon artışından çok, tarihsel yaşam alanına yeniden yerleşme anlamına gelebilir. Bu ayrım, koruma planlarında türün “doğal dağılımı”nın nereleri kapsadığını daha doğru tanımlamak açısından önemli görülüyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- www.nature.com/articles/s41467-025-67530-w
- www.sciencenews.org/article/whaling-brazil-1500-years-earlier
- www.sciencenews.org/article/humpback-whales-south-atlantic-have-recovered-near-extinction
