Yeni bir küresel inceleme, dağlar bölgesinin çevresindeki alçak arazilere göre daha hızlı ısındığını gösteriyor. Bu hızlı ısınma karı yağmura çeviriyor, buzulları küçültüyor ve 1 milyardan fazla kişinin su güvencesini tehdit ediyor.
Portsmouth Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası bir değerlendirme, dağlık alanların yakın çevresindeki alçak arazilere göre beklenenden daha hızlı ısındığını ve bunun su kaynakları, ekosistemler ve insan güvenliği üzerinde ciddi etkiler doğurabileceğini ortaya koydu. Çalışma Nature Reviews Earth & Environment dergisinde yayımlandı ve 1980–2020 dönemini kapsayan küresel veri setleri ile önemli dağlık bölge vaka incelemelerini bir araya getiriyor.
Dağlar — neden daha hızlı ısınıyor?
Araştırma, dağlık alanların 1980–2020 arasında çevredeki alçak arazilere göre ortalama olarak yüzyılda 0,21°C daha hızlı ısındığını rapor ediyor. Bu yükselişi hızlandıran başlıca etkenler arasında kar ve buz örtüsündeki azalma, atmosferdeki nem değişimleri ve aerosol etkileri gösteriliyor. Bu mekanizmalar birlikte çalıştığında, yükseklik arttıkça iklim değişikliğinin etkileri keskinleşiyor.
Sonuçlar günlük yaşamı doğrudan etkiliyor: daha sıcak koşullar karı yağa, düzenli akışları daha değişken hale getirebilecek erimeye çeviriyor ve buzullar küçülüyor. Çalışma not ediyor ki Himalayalar gibi su kaynakları, Çin ve Hindistan dahil olmak üzere büyük nüfus merkezleri için hayati önem taşıyor. Ayrıca yaz aylarında şiddetlenen dağ yağışları taşkın ve heyelan riskini artırıyor — yaz boyunca Pakistan’da görülen şiddetli muson yağışları ve bulut patlamaları, binin üzerinde can kaybına yol açan felaketleri örneklendiriyor.
Araştırmacılar aynı zamanda dağlık bölgelerdeki gözlem eksikliklerine dikkat çekiyor: sporadik ve zorlu arazi koşulları nedeniyle birçok yerde uzun dönemli güvenilir istasyon verisi yetersiz. Portsmouth Üniversitesi’nden Doç. Dr. Nick Pepin ve ekip arkadaşları, iklim modellerinin daha küçük ölçekleri (metre–kilometre düzeyinde) yakalayacak biçimde geliştirilmesi ve izleme altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Sheffield Üniversitesi’nden Dr. Emily Potter, modellerde ilerleme kaydedildiğini ancak bunun tek başına yeterli olmayacağını, iklim taahhütlerinin de acilen uygulanması gerektiğini belirtiyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Pepin, N. ve diğ. (2025). Elevation-dependent climate change in mountain environments. Nature Reviews Earth & Environment. DOI: https://doi.org/10.1038/s43017-025-00740-4
- Mountain Research Initiative EDW Working Group (2015). Elevation-dependent warming in mountain regions of the world. Nature Climate Change. DOI: https://doi.org/10.1038/nclimate2563
- ScienceDaily haber sayfası: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260120000259.htm
