Tehlikeli sucul ameba türleri iklim değişikliği ve eskimekte olan su altyapılarıyla dünya çapında yayılıyor. Bu organizmalar klora ve yüksek sıcaklıklara dayanarak diğer patojenleri gizleyip dezenfeksiyondan kaçırabiliyor.
Çinli ve uluslararası araştırmacılar, özgür yaşayan amebaların (free-living amoebae) giderek genişleyen bir halk sağlığı tehdidi oluşturduğuna dair uyarıda bulundu. Jianyi Zheng, Ruiwen Hu, Yijing Shi, Zhenzhen He ve Longfei Shu’nun yer aldığı ve Biocontaminant‘ta yayımlanan perspektif yazısında, bu mikroorganizmaların iklim değişikliği, bozulmuş su altyapıları ve yetersiz izleme nedeniyle daha yaygın hale geldiği vurgulanıyor (DOI: 10.48130/biocontam-0025-0019).
ameba
Amebalar genelde toprak ve suda bulunur; çoğu zararsızdır ancak bazı türler ciddi hastalıklara neden olabilir. En bilinen örnek Naegleria fowleri olup, kirli suyun buruna kaçmasıyla nadir ama ölümcül beyin enfeksiyonlarına yol açabiliyor. Yazarlar ayrıca amebaların bakteriler ve virüsler için birer “korunaklı yuva” işlevi gördüğünü; böylece dezenfeksiyon süreçlerinden kaçan patojenlerin su dağıtım sistemlerinde ve diğer ortamlarda kalıcı hale gelebileceğini belirtiyorlar.
Perspektifte öne çıkan sorunlar arasında yüksek sıcaklıklara, klora ve modern su sistemlerine dayanabilme yeteneği, tanı ve izlemedeki eksiklikler ile artan sıcaklıkların ısıyı seven türleri daha kuzeye ve yeni bölgelere taşıyacağı yer alıyor. Corresponding author Longfei Shu (Sun Yat-sen Üniversitesi) bu organizmaların hem çevresel hem de tıbbi boyutları olduğunu, bu yüzden “One Health” yaklaşımıyla —sağlık, çevre ve su yönetimini birleştiren— koordineli önlemler gerektiğini söylüyor.
Yazarlar daha iyi gözetim, hızlı ve hassas teşhis yöntemleri ile gelişmiş su arıtma teknolojilerinin gerekliliğini vurguluyor. Kamu bilgilendirmesi açısından da rekreasyonel sularda buruna su kaçmasını önleyici tedbirler, riskli su sıcaklıklarının izlenmesi ve su sistemlerinin düzenli kontrolü önem taşıyor. Makale, bu tehdidin görünmez ve yerleşik doğası nedeniyle erken müdahale ile risklerin azaltılabileceğini belirtiyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- Makale: Jianyi Zheng et al., “The rising threat of amoebae: a global public health challenge”, Biocontaminant (2025). DOI: http://dx.doi.org/10.48130/biocontam-0025-0019
- ScienceDaily haber: Scientists call for urgent action as dangerous amoebas spread globally — https://www.sciencedaily.com/releases/2026/01/260124003856.htm
- CDC — Naegleria fowleri (brain-eating amoeba) information: https://www.cdc.gov/parasites/naegleria/index.html
- WHO — Drinking-water (özellikle su güvenliği ve su kaynaklarının yönetimi hakkında genel rehberlik): https://www.who.int/teams/environment-climate-change-and-health/water-sanitation-and-health
- Konu hakkında genel bilgi: Amerikan Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) su kaynaklı patojenler rehberleri
