Geç yatmak, özellikle orta yaş ve sonrasında kalp sağlığı için ek bir risk anlamına gelebilir. UK Biobank verilerine dayanan büyük bir analiz, “gece kuşu” kronotipine sahip kişilerde kalp krizi ve inme riskinin daha yüksek olduğunu; bunun önemli bölümünün uyku yetersizliği ve sigara gibi değiştirilebilir alışkanlıklarla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Gece geç saatlere kadar ayakta kalmayı seven “gece kuşları” için yeni bir uyarı var: Günün geç saatlerinde aktif olma eğilimi, uzun vadede daha zayıf kalp-damar sağlığıyla bağlantılı görünüyor. Journal of the American Heart Association’ta yayımlanan çalışma, bu ilişkinin kadınlarda daha belirgin olabileceğine dikkat çekiyor.
Araştırmacılar, UK Biobank kapsamında izlenen 300 binden fazla yetişkinin (ortalama yaş ~57) verilerini inceledi. Katılımcılar kendilerini “kesinlikle akşamcı”, “kesinlikle sabahçı” ya da “ara (intermediate)” olarak tanımladı. Kalp sağlığı ise American Heart Association’ın Life’s Essential 8™ çerçevesiyle değerlendirildi; bu ölçütler beslenme, fiziksel aktivite, sigara kullanımı, uyku kalitesi ile birlikte kilo, kolesterol, kan şekeri ve tansiyon gibi temel göstergeleri kapsıyor.
Kalp
Sonuçlar, ara gruba kıyasla “akşamcı” kronotipte olanların genel kardiyovasküler sağlık puanında “kötü” sınıfa girme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Ayrıca yaklaşık 14 yıllık ortanca takip süresinde, gece kuşlarında kalp krizi veya inme görülme riskinin de daha yüksek seyrettiği bildirildi. Araştırma, akşamcılık ile düşük kalp sağlığı puanları arasındaki bağın kadınlarda daha güçlü olduğuna işaret ediyor.
Peki bu farkın arkasında ne var? Yazarlar, “sirkadiyen uyumsuzluk” (iç biyolojik saatin, gün ışığı döngüsü ve toplumsal rutinlerle çakışması) nedeniyle gece kuşlarının sağlıklı alışkanlıkları sürdürmekte zorlanabildiğini belirtiyor. Analizde, özellikle sigara kullanımı ve yetersiz/kalitesiz uykunun, akşamcı kronotipte görülen artmış riskin önemli bir kısmını açıklayabildiği vurgulanıyor.
Uzmanlara göre haberin iyi tarafı şu: Riskin kayda değer bölümü değiştirilebilir davranışlarla ilişkili olabilir. Daha düzenli ve yeterli uyku, sigarayı bırakma ve günlük yaşamı biyolojik ritme daha uygun planlama gibi adımlar; gece kuşlarının kalp-damar riskini azaltmasına yardımcı olabilir. Çalışmanın sınırlılıkları arasında katılımcıların çoğunun beyaz ve genel olarak daha sağlıklı bir gruptan gelmesi ile kronotip bilgisinin tek seferlik, öz-bildirimle ölçülmesi yer alıyor.
Kaynaklar ve Bağlantılar:
- American Heart Association – Life’s Essential 8™ çerçevesi
- Journal of the American Heart Association (yayınlanan çalışma; haberde adı geçen dergi)
- UK Biobank (veri kaynağı; haberde adı geçen kohort)
