Alzheimer’s: Hippocampus Replay’i Karıştırıyor

Yeni bir çalışma, Alzheimer’s benzeri değişikliklerde hafıza sorununun “replay” mekanizminin durmasından değil, karışmasından kaynaklanabileceğini gösteriyor. UCL ekibi, dinlenme sırasında hippocampus içinde gerçekleşen replay dizilerinin düzensizleştiğini ve bunun bellek performansını düşürdüğünü buldu.

Chicago Üniversitesi ya da başka bir kurum değil; çalışmayı University College London (UCL) araştırmacıları yürüttü. Ekip, beynin dinlenme anlarında yakın zamanda yaşananları “tekrar oynatarak” (replay) hafızayı güçlendirdiği bilinen sürecin, Alzheimer’s benzeri koşullarda nasıl bozulduğunu inceledi.

Replay ve Alzheimer’s bağlantısı

Araştırmaya göre Alzheimer’s ile ilişkilendirilen amyloid plakları gelişen farelerde replay tamamen kaybolmuyor. Aksine, replay olayları sağlıklı farelerdeki kadar sık görülüyor; ancak yer hücreleri (place cells) adı verilen ve ortamda “nerede olduğumuzu” kodlayan nöronların etkinleşme sıraları bozuluyor. Yani beyin hafızayı sağlamlaştırmaya çalışıyor, ama sinyaller koordine olamadığı için süreç verimli işlemiyor.

Bu faaliyet özellikle hippocampus içinde gerçekleşiyor. Normalde hayvan bir alanda dolaşırken yer hücreleri belirli bir sırayla ateşleniyor; dinlenme sırasında da aynı sıra hızla yeniden canlanarak deneyimin belleğe yazılmasına katkı sağlıyor. UCL ekibi, yaklaşık 100 yer hücresini aynı anda izleyebilen elektrotlarla farelerin hem labirent performansını hem de dinlenme dönemlerindeki beyin etkinliğini karşılaştırdı.

Sonuçlar, amyloid patolojisi taşıyan farelerde yer hücrelerinin zamanla daha istikrarsız hale geldiğini gösterdi. Özellikle dinlenme sonrası — normalde replay’in hafızayı güçlendirmesi beklenen dönemde — nöronlar aynı konumları tutarlı biçimde temsil etmekte zorlandı. Bu sinirsel dağınıklık, davranışa da yansıdı: Fareler labirentte daha kötü performans sergiledi ve daha önce gezdikleri yerleri yeniden ziyaret etme eğilimi gösterdi.

Araştırmacılar, bulguların Alzheimer’s’ın erken evrelerini yakalamaya dönük yeni ölçüm ve test fikirlerine kapı aralayabileceğini belirtiyor. Ekip ayrıca, Alzheimer’s semptom tedavisinde halihazırda hedeflenen asetilkolin gibi nörotransmiterler üzerinden replay sürecinin manipüle edilip edilemeyeceğini de araştırıyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• ScienceDaily kaynak sayfası: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260201062459.htm
• Bilimsel makale (DOI): https://doi.org/10.1016/j.cub.2025.12.061