İnsomnia demans riskini büyütüyor

Yeni bir analiz, insomnia ile seyreden uyku sorunlarının ABD’deki demans vakalarının yaklaşık yüzde 12’siyle ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar, insomnia ortadan kaldırılabilse teorik olarak kaç vakanın önlenebileceğini nüfus düzeyinde hesapladı.

Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorlanma, sadece gün içi yorgunlukla sınırlı bir sorun olmayabilir. The Journals of Gerontology: Series A’da 27 Aralık’ta yayımlanan bir çalışmaya göre, ABD’deki demans vakalarının yaklaşık %12’si insomnia ile bağlantılı olabilir. Bu oran, kabaca “her 8 vakadan 1’i” gibi bir büyüklüğe karşılık geliyor.

Araştırmanın temel noktası, tek tek bireylerde “insomnia demansa neden olur” sonucunu kanıtlamak değil. Massachusetts General Hospital’dan veri analisti Yuqian Lin ve ekibi, insomnia’nın toplum genelindeki olası etkisini ölçmeye çalıştı: Eğer insomnia kaynaklı uyku bozuklukları ortadan kaldırılabilseydi, demans vakalarının ne kadarı teorik olarak önlenebilirdi?

İnsomnia ve demans: nüfus düzeyinde hesap

Ekip, 65 yaş ve üzeri 5.900 ABD’liyi izleyen National Health and Aging Trends Study (NHATS) verilerini inceledi. Katılımcılar uykuya dalma, uykuda kalma ya da her ikisiyle ilgili sorun yaşayıp yaşamadıklarını bildirdi. Demans durumu ise bilişsel testler ve aile üyeleri/bakıcı raporları gibi standart araştırma yöntemleriyle belirlendi. Ardından araştırmacılar, insomnia görülme sıklığını ve daha önceki büyük meta-analizlerden gelen “insomnia–demans riski” tahminlerini bir araya getirerek toplum düzeyinde bir pay hesapladı.

Sonuçlar, insomnia’ya atfedilebilecek demans payının kadınlarda biraz daha yüksek olabileceğine işaret ediyor. Etkinin en güçlü göründüğü dönem ise 60’ların sonu ile 70’lerin başı: Bu da, risk azaltma hamlelerinin en çok işe yarayabileceği bir “erken müdahale penceresi” olabileceği fikrini güçlendiriyor.

Yine de uzmanlar temkinli olunması gerektiğini vurguluyor. Chicago Üniversitesi Feinberg School of Medicine’den uyku araştırmacısı Kristen Knutson’a göre uyku ve demans arasında çift yönlü bir ilişki var: Kötü uyku; iltihaplanma, kalp-damar değişimleri ve beynin metabolik atıkları temizleme süreçlerindeki aksama gibi yollarla beyin sağlığını etkileyebilir. Öte yandan uyku sorunları, nörodejenerasyonun erken bir belirtisi de olabilir. Bu nedenle “neden mi, belirti mi?” ayrımını netleştirmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• Lin, Y. ve ark. Quantifying the population-level impact of insomnia on dementia among older adults in the United States. The Journals of Gerontology: Series A (27 Aralık 2025). https://academic.oup.com/biomedgerontology/advance-article-abstract/doi/10.1093/gerona/glaf289/8405748
• Shi, L. ve ark. Sleep disturbances increase the risk of dementia: A systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine Reviews (2018). https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1087079217300114
• Ju, Y.-E.S., Lucey, B.P., Holtzman, D.M. Sleep and Alzheimer disease pathology—a bidirectional relationship. Nature Reviews Neurology (2013). https://www.nature.com/articles/nrneurol.2013.269