Foskeia: Minik Dinozor Evrimi Sarsıyor

Yeni keşfedilen Foskeia, yarım metreyi bile bulmayan boyuna rağmen evrim ağacını yeniden düşündürüyor. Foskeia’nın şaşırtıcı derecede “ileri” kafatası ve kemik yapısı, küçük bedenin basitlik anlamına gelmediğini gösteriyor.

Erken Kretase döneminde, bugün İspanya’nın Burgos bölgesindeki Vegagete çevresinde yaşayan yeni bir otçul dinozor türü tanımlandı: Foskeia pelendonum. Yetişkin bireyleri yaklaşık yarım metre uzunluğundaydı; bu da onu bilinen en küçük ornithopodlardan biri yapıyor. Ancak araştırmacılara göre asıl sürpriz, boyutundan çok anatomisinde gizli.

Foskeia neden bu kadar önemli?

Çalışmayı yürüten ekip, Foskeia’nın son derece küçük olmasına karşın “hiper-türetilmiş” (yani beklenmedik ölçüde özelleşmiş) bir kafatasına sahip olduğunu vurguluyor. Bu durum, bitkiyle beslenen dinozorların evriminde miniaturizasyonun (küçülmenin) otomatik olarak daha basit bir yapı anlamına gelmediğine işaret ediyor ve bazı soy ilişkilerini yeniden tartışmaya açıyor.

Fosiller en az beş bireye ait ve ilk kez Dinosaur Museum of Salas de los Infantes’dan Fidel Torcida Fernández-Baldor tarafından gün yüzüne çıkarıldı. Kemiklerin “dakik” boyutları daha ilk bakışta dikkat çekmiş. Araştırmacılar, bu örneklerin uzun süredir kabul gören ornithopod evrimi fikirlerini sorgulatacak kadar sıra dışı olduğunu söylüyor.

Ekip ayrıca kemiğin mikroskobik yapısına (kemik histolojisi) bakarak en büyük örneğin tam yetişkin bir birey olduğunu belirledi. Bu analizler, büyümenin hızlı olabileceğini ve metabolizmanın küçük kuşlar ya da memelilere yaklaşan bir rejim sergileyebileceğini düşündürüyor; bu da hayvanın çevik, hızlı ve yoğun orman habitatlarında “kısa patlamalarla” hareket eden bir yaşama uyum sağlamış olabileceği fikrini destekliyor.

Filogenetik (akrabalık) analizlerde Foskeia’nın, Avustralya’dan Muttaburrasaurus ile en yakın akrabalık ilişkilerinden birini gösterebileceği ve Rhabdodontomorpha içinde konumlanabileceği rapor ediliyor. Çalışma aynı zamanda Phytodinosauria adlı, bitkiyle beslenen dinozorların doğal bir grup oluşturduğu yönündeki tartışmalı hipotezin yeniden gündeme gelmesini sağlıyor; ekip bunun daha fazla veriyle sınanması gerektiğini vurguluyor.

Kaynaklar ve Bağlantılar:

• ScienceDaily kaynak sayfası: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/02/260203030521.htm
• DOI (Papers in Palaeontology): https://doi.org/10.1002/spp2.70057